Stichting Houtense Hodoniemen

Onderzoekt straatnamen, boerderijen, onroerend goed en adellijke families in Houten en omgeving

 Familie Ortt van Schonauwen
Familiewapen Ortt van Schonauwen (Wikipedia).Familiewapen Ortt van Schonauwen (Wikipedia).

Ortt (ook: Ortt van Schonauwen) is een Nederlandse familie waarvan leden sinds 1818 tot de Nederlandse adel behoren en veel ingenieurs voortbracht.

Geschiedenis

De stamreeks begint met Hans Ort (Ort, Oort, Oert, Oirt) die een lakenbereider was en na 10 september 1554 overleed. Zijn achterkleinzoon Jean Ortt (1595-1654) vestigde zich in 1616 in Amsterdam. Een kleinzoon van de laatste, mr. Johann Ortt (1685-1740) wordt heer van Nijenrode en Breukelen.

De naambetekenis Ortt is het oud Duits van wat in Nederland Oord betekend. Oord betekend vestigingsplaats. In Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland heeft het de betekenis van vestigingsplaats op de top (spits) van een berg.

Gezicht op het kasteel Schonauwen bij Houten en de omringende landerijen in vogelvluchtperspectief. Links is het kasteel met de voorburcht vanuit het westen weergegeven en rechts vanuit het oosten in 1740-1758. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 107465.Gezicht op het kasteel Schonauwen bij Houten en de omringende landerijen in vogelvluchtperspectief. Links is het kasteel met de voorburcht vanuit het westen weergegeven en rechts vanuit het oosten in 1740-1758. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 107465.

Adelverheffing

Bij Koninklijk Besluit van 13 november 1818, nr. 6 werd door koning Willem I der Nederlanden Hendrik Jacob Ortt in de adelstand verheven.

Heerlijkheid Schonauwen

Het gerecht Schonauwen, groot ca. 771 morgen, omvatte de ontginningseenheid Vuylcop. Kort na de ontginning schonk de bisschop in 1134 in eerste instantie het tiendrecht aan de abdij van Mariënweerd, en later, in 1139 ook nog de tijns en de rechtsmacht als een allodium, wat wil zeggen als volle eigendom en niet in leen. In 1271 gaven abt en convent de rechtsmacht over het gebied, met uitzondering van de uithof die de abdij er had, in leen aan Hubert van Beusichem, heer van Culemborg, die haar wellicht al kort daarna in achterleen gaf aan zijn broer Dirk Splinter van Beusichem. Gedurende eeuwen bleef het gerecht bezit van de de eigenaren van het kasteel. In 1727 werden op verzoek van de toenmalige eigenaar, Nicolaas van Bronkhorst, de heerlijkheid en het huis gescheiden in twee afzonderlijke lenen.

Gezicht op het kasteel Schonauwen bij Houten met rechts het poortgebouw dat toegang gaf tot de voorburcht in 1767-1768. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 201947.Gezicht op het kasteel Schonauwen bij Houten met rechts het poortgebouw dat toegang gaf tot de voorburcht in 1767-1768. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 201947.

In datzelfde jaar verkocht Van Bronkhorst de ambachtsheerlijkheid aan de familie Lestevenon, die haar bezat tot 1785, toen zij overging op de Familie Warin. In 1846 schonk Jhr. Antoni Warin haar aan zijn neef Jhr. Johan Ortt, wiens familie de heerlijkheid nu nog bezit. Bron: Houten; Ontstaan en Groei, O.J. Wttewaall en J.A.M. Smits. 

Kopie van de kaart van de ambachtsheerlijkheid Schonauwen uit 1720. Kaart: archief SHH.Kopie van de kaart van de ambachtsheerlijkheid Schonauwen uit 1720. Kaart: archief SHH.

In 1720 werd, door de toenmalige eigenaar van het kasteel en de ambachtsheerlijkheid, aan Justus van Broekhuizen opdracht gegeven de ambachtsheerlijkheid in te meten en er een kaart van te vervaardigen. Op deze kaart werden tevens alle eigenaren van de grond vermeld.

Bron: Rondom de Leedijk, 2003 O.J. Wttewaall.

Kadasterkaart van de gemeente Schonauwen rond 1860-1900. Beeldbank: Regionaal Archief Zuid-Utrecht (RAZU).Kadasterkaart van de gemeente Schonauwen rond 1860-1900. Beeldbank: Regionaal Archief Zuid-Utrecht (RAZU).

Enkele telgen

mr. Johann Ortt, heer van Nijenrode en Breukelen (1685-1740), schepen van Amsterdam
mr. Johann Ortt, heer van Nijenrode en Breukelen (1721-1783)
jhr. Hendrik Jacob Ortt, heer van Oudaan (1764-1826), kapitein ter zee,
jhr. Joan Ortt, heer van Schonauwen (1810-1898), ingenieur
jhr. Hendrik Joan Ortt van Schonauwen, heer van Schonauwen (1857-1923), lid van de gemeenteraad van Loosduinen
jhr. Jacob Reinout Theodoor Ortt (1817-1887), ingenieur
jhr. Joan Ortt (1852-1922), kapitein
jhr. ir. Matthijs Joan Ortt (1890-1970), ingenieur
jhr. mr. Hendrik Jacob ortt (1927-2001), ambtenaar
jhr. dr. Joan Roland Ortt (1964), onderzoeker
jhr. ing. Michiel Maarten Ortt (1967), ingenieur, stedebouwkundige
jhr. Steffan Balthazar Ortt (1853-1932), havenmeester en waterschout te Rotterdam, medeoprichter zeemansbond
jhr. ir. Casper Ortt (1894-1977), ingenieur
jhr. ir. Felix Louis Ortt (1866-1959), ingenieur en christenanarchist

Gezicht op het omgrachte kasteel Schonauwen bij Houten uit het oosten, met de brug naar de voorburcht in 1745-1755. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 107466.Gezicht op het omgrachte kasteel Schonauwen bij Houten uit het oosten, met de brug naar de voorburcht in 1745-1755. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 107466.


Gezicht op het kasteel Schonauwen bij Houten uit het zuiden, met rechtsachter het poortgebouw dat toegang gaf tot de voorburcht in 1647. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 107464.Gezicht op het kasteel Schonauwen bij Houten uit het zuiden, met rechtsachter het poortgebouw dat toegang gaf tot de voorburcht in 1647. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 107464.


Kasteel Schonauwen in ca. 1750 getekend door Jan de Beijer in 1745-1755. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 107467.Kasteel Schonauwen in ca. 1750 getekend door Jan de Beijer in 1745-1755. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 107467.