Stichting Houtense Hodoniemen

Onderzoekt straatnamen, boerderijen, onroerend goed en adellijke families in Houten en omgeving

Straatnamenlijst Houten Zuidwest

(wijzigingen voorbehouden er kunnen geen rechten aan deze lijst ontleend worden)

Gebruik Ctrl + F voor het zoeken naar je straatnaam.

De Houtense wijk Houten Zuidwest, sinds dinsdag 13 maart 2012 met de buurten De Bouwen, De Houten, De Waters, De Polders, De Muren en De Stenen. Bron: Openstreetmap (NL).De Houtense wijk Houten Zuidwest, sinds dinsdag 13 maart 2012 met de buurten De Bouwen, De Houten, De Waters, De Polders, De Muren en De Stenen. Bron: Openstreetmap (NL).


 

 Buurt De Stenen

Wijknaam thema: diverse steen soorten

 De Stenen geportretteerd op zondag 13 augustus 2006, door Sander van Scherpenzeel.

 

1.   De Steen - Steen is een harde stof met een minerale samenstelling.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 17 maart 2020.

Afbeelding van de steen aan de ketting (De Gesloten Steen) bij het huis Oudegracht 364 te Utrecht in 1987. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 834829.Afbeelding van de steen aan de ketting (De Gesloten Steen) bij het huis Oudegracht 364 te Utrecht in 1987. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 834829.


 

De voorbereidende grondwerkzaamheden voor de nieuwbouwwijk Schonauwen met de buurten De Muren, De Stenen en De Waters in 2001. Luchtfoto uit het noordwesten gezien. Met op de achtergrond de Schalkwijkse Spoorbrug en Schalkwijksebrug en Amsterdam-Rijnkanaal. Middenboven de bomen van het kasteelterrein Schonauwen. Links de Houtensewetering en de Schalkwijkseweg. Bron: Regionaal Archief Zuid-Utrecht (RAZU), 353.De voorbereidende grondwerkzaamheden voor de nieuwbouwwijk Schonauwen met de buurten De Muren, De Stenen en De Waters in 2001. Luchtfoto uit het noordwesten gezien. Met op de achtergrond de Schalkwijkse Spoorbrug en Schalkwijksebrug en Amsterdam-Rijnkanaal. Middenboven de bomen van het kasteelterrein Schonauwen. Links de Houtensewetering en de Schalkwijkseweg. Bron: Regionaal Archief Zuid-Utrecht (RAZU), 353.


 

2.   Damsteen - Een van de witte of zwarte speelstukken van het damspel

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 13 juni 2000.

En groepje dammende heren in de 16e eeuw. Bron: Wikipedia Damen.En groepje dammende heren in de 16e eeuw. Bron: Wikipedia Damen.



De voorbereidende werkzaamheden voor de aanleg van het vierde kwadrant van Houten, Houten Zuidwest in 2001. In de voormalige Hoonpolder zijn verschillende zandhopen neergelegd voor het inklinken van grond voor de bouw van huizen en aanleg van wegen. Voor de bouw van de buurten De Stenen, De Muren, De Waters en De Polders. Luchtfoto vanuit het zuidoosten gezien. Links het Amsterdam-Rijnkanaal met de nieuw aan te leggen Rondweg. Rechts op de foto is de Schalkwijkseweg te zien, heden het Granietsteen en het Schalkwijksepad. Bron: Regionaal Archief Zuid-Utrecht (RAZU), 353.De voorbereidende werkzaamheden voor de aanleg van het vierde kwadrant van Houten, Houten Zuidwest in 2001. In de voormalige Hoonpolder zijn verschillende zandhopen neergelegd voor het inklinken van grond voor de bouw van huizen en aanleg van wegen. Voor de bouw van de buurten De Stenen, De Muren, De Waters en De Polders. Luchtfoto vanuit het zuidoosten gezien. Links het Amsterdam-Rijnkanaal met de nieuw aan te leggen Rondweg. Rechts op de foto is de Schalkwijkseweg te zien, heden het Granietsteen en het Schalkwijksepad. Bron: Regionaal Archief Zuid-Utrecht (RAZU), 353.



3.   Deksteen - Een deksteen is onderdeel van een hunebed of dolmen. 

Een hunebed bestaat uit draagstenen (rechtopstaande grote stenen), waarop dekstenen rusten. De dekstenen vormen het plafond. Er zijn in de loop der eeuwen veel stenen verdwenen, ze werden gebruikt voor bijvoorbeeld de aanleg van wegen, de bouw van huizen en het versterken van zeeweringen.

Een Hunnebed met deksteen. Bron: Wikipedia.Een Hunnebed met deksteen. Bron: Wikipedia.


Doorgaans staan de draagstenen grotendeels op evenwijdige lijnen. Twee draagstenen en een deksteen worden samen een juk of trilithon genoemd. De juk of meerdere jukken worden afgesloten door sluitstenen. De ruimtes tussen deze stenen werden opgevuld door kleinere stenen, de stopstenen. De ingang is vaak in het midden van de lange zijde te vinden en bevat in sommige gevallen poortstenen. 

Het geheel werd afgedekt door een dekheuvel, waarbij in sommige gevallen de dekstenen niet werden bedekt en zichtbaar bleven.

Er zijn in sommige hunebedden en dolmens petrogliefen aangetroffen op de draagstenen en/of dekstenen.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 13 juni 2000.


Drie rode dobbelstenen. Bron: Wikipedia.Drie rode dobbelstenen. Bron: Wikipedia.



4.   Dobbelsteen - Een dobbelsteen (ook wel: teerling) is in de gebruikelijke uitvoering een kubusvormig voorwerp met op elk van de zijden een van de ogenaantallen 1 tot en met 6. Het woord dobbelsteen verwijst naar het oude spel dobbelen. Door werpen van de dobbelsteen zal een van de zijden min of meer toevallig boven komen. Het aantal ogen op deze zijde wordt als uitkomst van de worp beschouwd. De dobbelsteen fungeert daarmee als toevalsgenerator die met gelijke kansen van 1/6 de getallen 1 t/m 6 voortbrengt.

Diverse historische dobbelstenen. Bron: Wikipedia.Diverse historische dobbelstenen. Bron: Wikipedia.


Tegenwoordig zijn er ook dobbelstenen met andere aantallen genummerde zijden; dit zijn meestal regelmatige veelvlakken of daarop gebaseerde lichamen. Ook zijn er varianten van de kubusvormige dobbelsteen met andere afbeeldingen op de zijden, afhankelijk van de gewenste toepassing.

Een dobbelsteen behoort zo gevormd te zijn dat elke zijde een even grote kans heeft om boven te komen liggen. Zo'n dobbelsteen heet zuiver.

 Dit is niet bij elk aantal vlakken even makkelijk te verwezenlijken. In werkelijkheid zal elke dobbelsteen wel wat onregelmatigheden hebben, zodat een zuivere dobbelsteen niet bestaat.

Een moderne dobbelsteen heeft afgeronde hoeken en zijden, waardoor de dobbelsteen beter rolt en het minder voorspelbaar is hoe de dobbelsteen tot rust zal komen.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 13 juni 2000.


5.   Dominosteen - Domino is een legspel dat met speciale dominostenen wordt gespeeld.

De stenen zijn vaak gemaakt van plastic of hout, vroeger ook van echte steen of ivoor. De stenen zijn langwerpig van vorm en verdeeld in twee vierkante veldhelften, ieder gemerkt met ogen. In de standaarddomino-uitvoering hebben de helften nul tot zes ogen maar er zijn ook uitvoeringen met nul tot negen, nul tot twaalf en nul tot achttien ogen. 

In de standaardset komen alle 28 combinaties van 0 tot 6 eenmaal voor.

Domino is zeer populair op het eiland Curaçao en in Latijns-Amerika, onder de jeugd verliest domino echter aan populariteit.

Dominostenen op een rij. Bron: Wikipedia.Dominostenen op een rij. Bron: Wikipedia.


Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 13 juni 2000.


6.   Drijfsteen - Drijfsteen is een lichte bouwsteen die bestaat uit vulkanisch en licht puimsteen gruis (ook wel bims genoemd) gebonden door portlandcement. Deze steen is erg licht door de vele lucht die in de bims is opgesloten en daardoor drijft deze steen dan ook op water. De dichtheid van drijfsteen bedraagt 700 à 740 kg/m3.

Een drijfsteen. Bron: Wikipedia.Een drijfsteen. Bron: Wikipedia.


Drijfsteen is vooral geschikt voor warmte- en geluidsisolatie en minder geschikt voor constructieve doeleinden. Daarom veel gebruikt voor warmte- en geluidsisolerende tussenwanden en niet dragende wanden.

De eigenschappen van drijfsteen zijn verwant aan die van cellenbeton.

De drijfsteenindustrie ontstond na 1840 in het Neuwiederbekken aan de Rijn (Neuwied, Andernach en dergelijke), waar de grondstof puimsteengruis ruim voorhanden was. In Nederland werden deze stenen in 1881 geïntroduceerd. De productie bedroeg 119 miljoen stenen in 1894 en 229 miljoen stenen in 1902. 

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 13 juni 2000.


Gezicht op de Provincialeweg tussen Houten en Schalkwijk met het viaduct van de spoorlijn Utrecht-'s-Hertogenbosch in 1968. Heden ligt hier het Schonauwenseweg tussen het Lazuursteen in het westen en Het Gras in het oosten. Foto genomen richting het westen op de vroegere Schalkwijkseweg. De metalen spoorbrug die werd in 1938 gebouwd door Rijkswaterstaat i.v.m. de aanleg van het Amsterdam Rijnkanaal en de verplaatsing van de Provincialeweg. De metalen spoorbrug kreeg in de jaren 70 van de twintigste eeuw de naam 'De Poel' naar de in het iets zuidelijker gelegen boerderij De Poel aan de Poeldijk. Naam werd gegeven door de toenmalige Provinciale Waterstaat van Utrecht. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 839252.Gezicht op de Provincialeweg tussen Houten en Schalkwijk met het viaduct van de spoorlijn Utrecht-'s-Hertogenbosch in 1968. Heden ligt hier het Schonauwenseweg tussen het Lazuursteen in het westen en Het Gras in het oosten. Foto genomen richting het westen op de vroegere Schalkwijkseweg. De metalen spoorbrug die werd in 1938 gebouwd door Rijkswaterstaat i.v.m. de aanleg van het Amsterdam Rijnkanaal en de verplaatsing van de Provincialeweg. De metalen spoorbrug kreeg in de jaren 70 van de twintigste eeuw de naam 'De Poel' naar de in het iets zuidelijker gelegen boerderij De Poel aan de Poeldijk. Naam werd gegeven door de toenmalige Provinciale Waterstaat van Utrecht. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 839252.


Gezicht op het viaduct in de spoorlijn Utrecht-'s-Hertogenbosch over de Provincialeweg tussen Houten en Schalkwijk in de zomer van 1968. Heden ligt hier het Raaigras en Kweldergras. De Metalen spoorbrug 'De Poel' heeft hier gelegen vanaf 1938 tot 2010. Foto genomen heden vanaf het Raaigras. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 839256.Gezicht op het viaduct in de spoorlijn Utrecht-'s-Hertogenbosch over de Provincialeweg tussen Houten en Schalkwijk in de zomer van 1968. Heden ligt hier het Raaigras en Kweldergras. De Metalen spoorbrug 'De Poel' heeft hier gelegen vanaf 1938 tot 2010. Foto genomen heden vanaf het Raaigras. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 839256.



7.   Edelsteen - Edelstenen zijn zeldzame gesteenten, die meestal worden bewerkt en verwerkt in sieraden en sierobjecten. Edelstenen beschikken over de volgende kenmerken:

Schoonheid. Hieronder vallen visuele aspecten zoals kleur, glans, vuur, doorzichtigheid en lichteffecten. Duurzaamheid. Hierbij wordt gekeken naar hardheid, breekbaarheid/splijtbaarheid en chemische bestendigheid.
Zeldzaamheid. Hierbij wordt gekeken naar hoe vaak een product in de natuur voorkomt.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 13 juni 2000.

Diverse kleine deelsteentjes. Bron: Wikipedia.Diverse kleine deelsteentjes. Bron: Wikipedia.



Het Schoutenhuis aan de Granietsteen 44 in 2005 naast kasteel Schonauwen. De naam zegt het al dat hierin de vroegere tijden het woonhuis was van de schout van de ambachtsheerlijkheid Schonauwen. Foto: Peter Koch.


Rotskust van roze graniet bij Ploumanac'h in Bretagne. Bron: Wikipedia Benh LIEU SONG - Eigen werk Granietsteen.Rotskust van roze graniet bij Ploumanac'h in Bretagne. Bron: Wikipedia Benh LIEU SONG - Eigen werk Granietsteen.


Het Schoutenhuis waar in vroegere tijden de schout van de ambachtsheerlijkheid Schonauwen woonde aan het Granietsteen 44 in 2005. Vele eeuwen liep hier het zandpad van Utrecht naar het Culemborgs Veer langs. Een provinciale verbindingsweg die vele eeuwen door de Staten van Utrecht werd bezand en onderhouden vanaf de jaren 1630. Rond 1820 kwam het onderhoud en beheer van de nieuw op te richten Provinciale Waterstaat van Utrecht. In de jaren 90 van de twintigste eeuw werd het beheer en eigendom van de Schalkwijkseweg door de Provincie Utrecht overgedragen aan de gemeente Houten. Foto: Peter Koch.Het Schoutenhuis waar in vroegere tijden de schout van de ambachtsheerlijkheid Schonauwen woonde aan het Granietsteen 44 in 2005. Vele eeuwen liep hier het zandpad van Utrecht naar het Culemborgs Veer langs. Een provinciale verbindingsweg die vele eeuwen door de Staten van Utrecht werd bezand en onderhouden vanaf de jaren 1630. Rond 1820 kwam het onderhoud en beheer van de nieuw op te richten Provinciale Waterstaat van Utrecht. In de jaren 90 van de twintigste eeuw werd het beheer en eigendom van de Schalkwijkseweg door de Provincie Utrecht overgedragen aan de gemeente Houten. Foto: Peter Koch.


Fragment van een kaart uit het archief van de 'Heren en graven van Culemborg' waarop het zandpad vanaf de Leebrug bij Houten tot aan het Culemborgs Veer staat ingetekend. Met uitwijkplaatsen, bruggen, en herberg ''t Melkmeisje'. Met daarbij in de buurt kasteel Schonauwen ingetekend. Bron: Het Gelders Archief, 0370, 1776.Fragment van een kaart uit het archief van de 'Heren en graven van Culemborg' waarop het zandpad vanaf de Leebrug bij Houten tot aan het Culemborgs Veer staat ingetekend. Met uitwijkplaatsen, bruggen, en herberg ''t Melkmeisje'. Met daarbij in de buurt kasteel Schonauwen ingetekend. Bron: Het Gelders Archief, 0370, 1776.



8.   Gevelsteen - Een gevelsteen is een stenen plaat of blok met een inscriptie en vaak een emblematische voorstelling in reliëf die (meestal) de voorgevel van een gebouw siert. De gevelsteen verleent het gebouw een eigen, herkenbare identiteit. Gevelstenen zijn meestal van natuursteen, maar er zijn ook exemplaren van terracotta bekend en in Hoorn is een eiken reliëf te vinden, op de plek waar anders een gevelsteen zou zitten.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 13 juni 2000.

Afbeelding van de gevelsteen, voorstellende een vos met een vogel in zijn bek, boven de ingang van het sigarenmagazijn Afbeelding van de gevelsteen, voorstellende een vos met een vogel in zijn bek, boven de ingang van het sigarenmagazijn "van Ouds in het Vosje" (Nobelstraat 17) te Utrecht in 1981. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 835885.


9.   Granietsteen - Graniet is een zuur (of felsisch) stollingsgesteente dat voornamelijk bestaat uit drie mineralen; kwarts, veldspaten (kaliveldspaat en plagioklaas) en mica's (muscoviet en/of biotiet). Ook amfibool komt in graniet voor. De onderlinge verhouding van de mineralen verschilt, maar 
doorgaans is kwarts de dominante component (ongeveer 50%). Het kwarts is
meestal grijs, het veldspaat kan gekleurd zijn (crème, roze voor kaliveldspaat en (melk)wit voor plagioklaas) en de glimmers zijn meestal  bruin of lichtgrijs van kleur.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 13 juni 2000.

Een granietsteen. Bron: Wikipedia graniet.Een granietsteen. Bron: Wikipedia graniet.


 

Steen met fossiel. Bron: Wikipedia.Steen met fossiel. Bron: Wikipedia.


Luchtfoto vanuit het zuiden in 1998 met in het midden kasteeltoren Schonauwen met de bijhorende gebouwen en huizen langs de Schalkwijkseweg. Linksboven boerderij Schoneveld met weiland en boomgaard. Diagonaal bovenaan de spoorlijn Staatslijn H van Utrecht naar 's-Hertogenbosch en Boxtel. Linksboven de ontwikkeling van de nieuwbouwwijken Leebrug en Loerik. Bron: Regionaal Archief Zuid-Utrecht (RAZU), 353.Luchtfoto vanuit het zuiden in 1998 met in het midden kasteeltoren Schonauwen met de bijhorende gebouwen en huizen langs de Schalkwijkseweg. Linksboven boerderij Schoneveld met weiland en boomgaard. Diagonaal bovenaan de spoorlijn Staatslijn H van Utrecht naar 's-Hertogenbosch en Boxtel. Linksboven de ontwikkeling van de nieuwbouwwijken Leebrug en Loerik. Bron: Regionaal Archief Zuid-Utrecht (RAZU), 353.



10.   Kalksteen - Kalksteen is sedimentair gesteente dat ontstaat door de opeenhoping van (kalkhoudende) stoffelijke overblijfselen van in zee levende organismen. Daarmee bestaat kalksteen voornamelijk uit calciumcarbonaat (CaCO3) en vindt men er regelmatig fossielen in terug (schelpen, ammonieten, e.d.). Blauwe hardsteen is bijvoorbeeld een vorm van fossiele kalksteen, bestaande uit de restanten van zeelelies.

Een kalksteenberg. Bron: Wikipedia Kalksteen.Een kalksteenberg. Bron: Wikipedia Kalksteen.


Kalksteen wordt vooral in tropische gebieden gevormd (koraal), maar ook in Noordwest-Europa komt het voor. In Zuid-Limburg dagzoomt de kalksteen op veel plekken. Een deel van deze kalksteen is in de vorm van krijtgesteente, dat in Limburg mergel wordt genoemd. Ook de witte krijtrotsen van Dover bestaan uit krijtgesteente. In België komt in de Ardennen op veel plekken kalksteen voor.

In kalksteen treden vaak karstverschijnselen op zoals grotten met druipstenen, dolines, poljes en diepe karstdalen.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 13 juni 2000.


Straatnaambord Kalksteen in november 2020. Foto: Sander van Scherpenzeel.Straatnaambord Kalksteen in november 2020. Foto: Sander van Scherpenzeel.


Marmiet kiezelstenen. Bron: Wikipedia.Marmiet kiezelstenen. Bron: Wikipedia.


Straatnaam Donselaerspad van het fietspad ten zuiden van Houten Castellum Zuidwest. Straatnaam in 2005 bedacht door stadshistoricus Otto Wttewaall die terug gaat op een zeventiende- eeuwse hofstede op de plek van de Torenmuur. Op de hofstede woonde een zekere persoon Donselaer rond 1640. Foto: november 2020, Sander van Scherpenzeel.Straatnaam Donselaerspad van het fietspad ten zuiden van Houten Castellum Zuidwest. Straatnaam in 2005 bedacht door stadshistoricus Otto Wttewaall die terug gaat op een zeventiende- eeuwse hofstede op de plek van de Torenmuur. Op de hofstede woonde een zekere persoon Donselaer rond 1640. Foto: november 2020, Sander van Scherpenzeel.


Het Donslaerspad richting het zuidwesten gezien in de buurt De Stenen in november 2020, Foto: Sander van Scherpenzeel.Het Donslaerspad richting het zuidwesten gezien in de buurt De Stenen in november 2020, Foto: Sander van Scherpenzeel.



11.   Kiezelsteen - Kiezelstenen of kiezels zijn afgeronde, gladde klasten (keien, stenen of grind, naargelang de korrelgrootte). Ze worden gevormd door slijting en schuring tegen elkaar onder invloed van water of wind. Vandaar dat men ook spreekt van rolstenen. Uit hun aanwezigheid op Mars kon worden afgeleid dat er ooit water heeft gestroomd: sommige exemplaren waren te zwaar om door wind te zijn meegevoerd.

Kiezelstenen krijgen hun vorm door te worden meegevoerd in een rivier of onder inwerking van zeegolven en -getijden. In zogenaamde reuzen- of duivelsketels worden bijzonder sferische exemplaren gevormd.

Ze worden vaak als zodanig gebruikt in kunstwerken of als bouwmateriaal.


Een kiezelstapel. Bron: Wikipedia.Een kiezelstapel. Bron: Wikipedia.


Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 13 juni 2000.


Kiezelstenen op de maan en planeet aarde. Bron: Wikipedia.Kiezelstenen op de maan en planeet aarde. Bron: Wikipedia.



Panoramagezicht van Houten Castellum Zuidwest gezien vanuit de buurt De Stenen in november 2020. Foto: Sander van Scherpenzeel.Panoramagezicht van Houten Castellum Zuidwest gezien vanuit de buurt De Stenen in november 2020. Foto: Sander van Scherpenzeel.



12.   Kraagsteen - Een console is in de bouwkunde een vooruitspringend of uitkragend constructiedeel aan een kolom of wand. Een console brengt het gewicht van zijn belasting, van bijvoorbeeld van een ligger of een vloer, over op die kolom of wand.

Kraagstenen, consoles en klossen
Van oudsher worden vooruitspringende stenen in een muur gebruikt om gewicht te kunnen dragen van balken, gewelfribben, kroonlijsten en balkons. Deze stenen worden kraagstenen genoemd. De term console werd in de bouwkunde aanvankelijk alleen gebruikt voor een relatief hoge kraagsteen, vaak met een S-vorm en/of met één of twee voluten. Rijk versierde consoles met voluten werden veel toegepast in de barokke architectuur.

Een Kraagsteen. Bron: RCE Amersfoort.Een Kraagsteen. Bron: RCE Amersfoort.


Vandaag de dag is de benaming console de algemene term voor elk vooruitspringend constructiedeel, al was het maar omdat een kraagsteen een steen is.

Consoles kunnen ook van andere materialen zijn gemaakt, zoals beton, staal of hout (klossen).

Consoles en kraagstenen zijn net als kapitelen blikvangers bij een constructie. Ze zijn dan ook vaak uitbundig versierd. In de architectuur is de decoratieve functie soms minstens zo belangrijk als de bouwtechnische.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 13 juni 2000.

 

Een Lazuursteen. Bron: WikipediaEen Lazuursteen. Bron: Wikipedia


De Cascademuur aan de noordwestkant van het kasteelterrein van Schonauwen in november 2020. Foto: Sander van Scherpenzeel.De Cascademuur aan de noordwestkant van het kasteelterrein van Schonauwen in november 2020. Foto: Sander van Scherpenzeel.


Een Kraagsteen. Bron: Wikipedia.Een Kraagsteen. Bron: Wikipedia.



13.   Lazuursteen - Lapis lazuli of lazuursteen is een ondoorzichtig gesteente met een intense azuurblauwe kleur. Het wordt voornamelijk gewonnen in Afghanistan.

Als edelsteen zijn vooral de intens blauwe stenen gewild, liefst licht goudkleurig gespikkeld met pyriet gouden glitters. Witte calcietaders maken de steen waardeloos. Lapis lazuli met te veel calciet en pyriet is ook minder gewild. Kleine hoeveelheden pyriet helpen echter een steen als echt te identificeren en brengen de waarde niet naar beneden.

De beste kwaliteit lapis wordt in Afghanistan en Chili gevonden, maar er zijn ook vindplaatsen verder noordelijk in Centraal-Azië en China. 

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 13 juni 2000.

Een Lazuursteen. Bron: Wikipedia.Een Lazuursteen. Bron: Wikipedia.



De Vrijdagmoskee van Herat, grotendeels bedekt met lapis lazuli. Bron: Wikipedia.nlDe Vrijdagmoskee van Herat, grotendeels bedekt met lapis lazuli. Bron: Wikipedia.nl



14.   Leisteen - Leisteen (Engels: slate; Duits: Schiefer) is een metamorf gesteente dat gekenmerkt wordt door één duidelijke, dominante foliatie van afwisselende laagjes kwarts met veldspaat en laagjes mica. Dankzij deze foliatie heeft leisteen een sterke splijting en verbrokkelt het in dunne, plaatvormige brokken. 

Een Leisteen. Bron: Wikipedia.Een Leisteen. Bron: Wikipedia.


Leisteen wordt in de natuur gevormd door de metamorfose van kleirijk sediment, zoals schalie of kleisteen. Het wordt veel als dakbedekking gebruikt, zeker in gebieden waar het aan het oppervlak voorkomt, zoals in het zuiden van België en aangrenzende delen van Duitsland. Leisteen kan in bepaalde gebieden in de bergen worden gevonden. Het ontstaat uit klei die onder druk in de loop van vele miljoenen jaren omgevormd wordt tot leisteen.

Leisteen, een natuursteen, bestaat uit een compositie van verschillende sedimenten, die door samenspoeling van verschillende stoffen, waaronder kwarts, hematiet en pyriet, om er maar een paar te noemen, onder hoge druk zijn ontstaan.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 13 juni 2000.

 

Een maansteen. Bron: Wikipedia.Een maansteen. Bron: Wikipedia.


Dakdekking van leisteen. Bron: Wikipedia.Dakdekking van leisteen. Bron: Wikipedia.



15.   Maansteen - Maansteen is een natrium-kalium-aluminium-silicaat met de chemische formule (Na,K)AlSi3O8.

Maansteen heet zo vanwege de glans, die wordt veroorzaakt door breking (diffractie) van het licht in een microstructuur die bestaat uit zeer dunne laagjes veldspaat, die doet denken aan maanlicht.

Een maansteen. Bron: Wikipedia Maansteen.Een maansteen. Bron: Wikipedia Maansteen.


De meestvoorkomende maansteen bestaat uit het mineraal orthoklaas. De plagioklaasveldspaat oligoklaas vormt ook maansteen. Maansteen is een veldspaat met een parelmoer- of glasglans.

Maansteen bestaat in het algemeen uit twee soorten veldspaat, orthoklaas en albiet. De twee soorten komen in de vorm van een mengkristal voor. Als een dergelijk mengkristal afkoelt, ontstaat er ontmenging in de vorm van afwisselende laagjes orthoklaas en albiet. Wanneer licht op deze dunne laagjes valt, wordt het in vele richtingen verspreid (adularescentie). Dat verklaart het gebruik van maansteen als siersteen.

Er komen maansteenafzettingen voor in Australië, de Centrale Alpen, Mexico, Madagaskar, Myanmar, Noorwegen, Polen, India, Sri Lanka en de Verenigde Staten.

Maansteen is gesteente dat op de Maan is ontstaan.

 Er zijn op de Aarde drie bronnen van maansteen:

verzameld door het Amerikaanse Apolloprogramma; (2415 monsters met een gewicht van 382 kg) monsters meegenomen door het Russische Loenaprogramma; (326 gram)
gesteente dat door inslagen van de oppervlakte van de Maan zijn geslingerd en als maanmeteoriet op de Aarde terechtkwamen (vanaf 2006 meer dan 30 kilo). 

De leeftijd van de op de Maan verzamelde rotsen kan door middel van radiometrische datering vastgesteld worden, en bedraagt van 3,2 miljard jaar voor de basalt-monsters uit de maanzeeën tot 4,6 miljard jaar in de hooglanden. De samenstelling van het gesteente is vooral plagioklaas, pyroxeen en kleinere hoeveelheden olivijn en ilmeniet. 

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 13 juni 2000.


Groeve langs de weg. Bron: Wikipedia.Groeve langs de weg. Bron: Wikipedia.


Mergelsteen in de natuur. Bron: Wikipedia.Mergelsteen in de natuur. Bron: Wikipedia.



16.   Mergelsteen - Mergel is een sedimentair gesteente dat uit een mengsel van klei en fijnverdeelde kalk bestaat. Het is een slecht afgebakend begrip. Qua samenstelling neemt dit gesteente een plaats in tussen kalksteen en schalie, de overgang verloopt gradueel. Hoewel er verschillende definities bestaan, wordt in Nederland de regel gehanteerd dat mergel een gesteente is dat voor 25-75% uit kalk bestaat en voor het restant uit klei. Door het grote gehalte aan kleimineralen kan mergel niet zo goed cementeren als kalksteen, waardoor het gemakkelijker erodeert. De limburgse mergel is eigenlijk geen mergel maar een kalksteen.

Mergelgroeve. Bron: Wikipedia.Mergelgroeve. Bron: Wikipedia.


Limburgse mergel is de naam die in Limburg wordt gegeven aan krijtgesteente. Hierbij gaat het meestal niet om mergel volgens de geologische betekenis. De Limburgse mergel is vooral afgezet tijdens het Krijt en komt ondergronds in vrijwel geheel Nederland en grote delen van Vlaanderen voor. 

In de Nederlands-Zuid-Limburgse Sint-Pietersberg en de Belgisch-Zuid-Limburgse gemeenten Riemst, Kanne en Vroenhoven zijn mijnen in krijtgesteente te vinden, die in de volksmond de mergelgrotten worden genoemd. Deze grotten zijn thans nog in gebruik als champignonkwekerijen of zijn toegewezen als beschermde habitat voor vleermuizen.

Mergel is in België een van de vele steensoorten die gewonnen wordt voor gebruik in de bouw en monumentaal werk, maar voor Nederland is het de enige voor deze doeleinden gewonnen steensoort. Hoewel het zeer zacht gesteente is, is het vrij weervast, mits de vochthuishouding goed geregeld is; natte mergel kan kapotvriezen. Mergel bestaat voor 98% uit koolzure kalk en 2% uit andere bestanddelen, voornamelijk zand.

De Zuid-Limburgse naam mergel komt waarschijnlijk van het Romeinse marga. Hieronder verstonden de Romeinen alle niet verharde kalkhoudende sedimenten.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 13 juni 2000.


Bakstenen of metselstenen. Bron: Wikipedia.Bakstenen of metselstenen. Bron: Wikipedia.


Een woonerf in de buurt De Stenen in oktober 2020. Foto: Sander van Scherpenzeel.Een woonerf in de buurt De Stenen in oktober 2020. Foto: Sander van Scherpenzeel.


De Bemelerberg. Bron: Wikipedia.De Bemelerberg. Bron: Wikipedia.


  

17.   Metselsteen - Kalkzandsteen is zowel een uit kalk en zand samengestelde kunststeen als een bepaald type natuursteen.

In de bouwkunde is kalkzandsteen de benaming voor een metselsteen die gevormd wordt door ongebluste kalk en zand intensief te mengen, in steenvorm te persen en onder stoomdruk te verharden.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 13 juni 2000.

Metselstenen. Bron: Wikipedia.Metselstenen. Bron: Wikipedia.


18.   Natuursteen - Natuursteen is in de bouwkunde en civiele techniek een gesteente, dat in de natuur wordt aangetroffen en dat na een eventuele bewerking, geschikt is als bouwmateriaal.

Natuursteen treft men aan in vele variëteiten. Tegenwoordig wordt gesteente uit de hele wereld naar Nederland en België gehaald. Gewoonlijk wordt een onderverdeling gemaakt in: stollingsgesteente: onder andere granieten, trachieten en basaltlava's afzettingsgesteente: onder andere kalkstenen, zandstenen en tuffen
metamorf gesteente: zoals gneis en marmer. 

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 13 juni 2000.

Zandstenenkorrels. Bron: Wikipedia.Zandstenenkorrels. Bron: Wikipedia.


 

Detail van de Bloempoort, toegang gevend tot de achtergelegen huizen Lauwerecht 89-95 te Utrecht, met de sluitsteen, kort voor de afbraak van de poort in april 1980. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 62096.Detail van de Bloempoort, toegang gevend tot de achtergelegen huizen Lauwerecht 89-95 te Utrecht, met de sluitsteen, kort voor de afbraak van de poort in april 1980. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 62096.


Huizen aan de Draagmuur in oktober 2020. Foto: Sander van Scherpenzeel.Huizen aan de Draagmuur in oktober 2020. Foto: Sander van Scherpenzeel.



19.   Sluitsteen - Een sluitsteen is een vaak zorgvuldig behakte steen, aangebracht in de top van een boog of op de ontmoetingsplaats van enkele ribben in de top van een ribgewelf. Wanneer de sluitsteen doorhangt, wordt de term druiper gebruikt. Deze vorm komt voor in sommige laatromaanse Duitse gewelven. Wanneer een sluitsteen in een gewelf ver naar beneden hangt, spreken men van een Mariakroon.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 13 juni 2000.

Afbeelding van een sluitsteen met het oud-christelijk symbool van het Lam Gods, boven een boogvormige ingang aan de zuidzijde van het Diakonessenhuis (Bosboomstraat 1) te Utrecht op dinsdag 5 maart 2019. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 840585.Afbeelding van een sluitsteen met het oud-christelijk symbool van het Lam Gods, boven een boogvormige ingang aan de zuidzijde van het Diakonessenhuis (Bosboomstraat 1) te Utrecht op dinsdag 5 maart 2019. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 840585.


20.   Waalsteen - Klei gewonnen in of nabij rivier de Waal waar steen van gemaakt is. (baksteen).

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 13 juni 2000.

Kribben langs de rivier de Waal. Bron: Wikipedia Waal (Rivier).Kribben langs de rivier de Waal. Bron: Wikipedia Waal (Rivier).



Zand afkomstig van zandsteen. Bron: Wikipedia.Zand afkomstig van zandsteen. Bron: Wikipedia.



21.   Zandsteen - Zandsteen is een sedimentair- of afzettingsgesteente dat voornamelijk bestaat uit zandkorrels. Bij sedimentatie van zandkorrels worden ook silt, kalk, grind, glimmers, veldspaat en andere gesteentefragmenten afgezet. Door verwering wordt een van oorsprong geelbruine zandsteen grijs. Het voorkomen van bepaalde oxiden en andere mineralen kleurt varianten bruinrood. Zandsteen bestaat voornamelijk uit kwarts. 

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 13 juni 2000.

Een overhangende bergrots van zandsteen. Bron: Wikipedia.Een overhangende bergrots van zandsteen. Bron: Wikipedia.




In 1996 werden voor de zuidwestelijke kwadrant van Houten diverse wijknamen vastgesteld.

Voor bouwprojecten in de buurt De Stenen en De Muren werd voor de wijknaam Schonauwen gekozen. Genoemd naar het gelijknamige kasteel, heerlijkheid en vroegere gemeente (1818-1857)

Schonauwen betekend 'mooi land' of 'mooi natte weidegrond'. Waarop scho teruggaat op het middelnederlandse woord voor mooi of prachtig. En nauwen de betekenis heeft van weidegrond of natte weidegrond zoals de echte betekenis ervan is. Vergelijke maar eens Nassouwe en Rhijnauwen.

Bij herziening van de wijkindelingen en buurten in 2011 in opdracht van het Centraal Bureau voor de Statistiek heeft de gemeente Houten de wijknamen die eerder waren vastgesteld bij collegebesluit van burgemeester en wethouders op dinsdag 13 maart 2012 ingetrokken.

Na deze dag werd de wijknaam Schonauwen niet meer gebruikt in de administratie.

Na dit besluit werd De Stenen een buurt van de wijk Houten Zuidwest.


Manuscriptkaart van de heerlijkheid Schonauwen onder Houten, vervaardigd op maandag 9 december 1720 door Justus van Broeckhuijsen. Bron: Regionaal Archief Zuid-Utrecht (RAZU), 353, 54387, 130.Manuscriptkaart van de heerlijkheid Schonauwen onder Houten, vervaardigd op maandag 9 december 1720 door Justus van Broeckhuijsen. Bron: Regionaal Archief Zuid-Utrecht (RAZU), 353, 54387, 130.



Gezicht op het Valkhof in Nijmegen, gezien vanuit het noordwesten in 1641. Met links rivier de Waal. Naar een schilderij van Jan van Goyen. Bron: Wikipedia.Gezicht op het Valkhof in Nijmegen, gezien vanuit het noordwesten in 1641. Met links rivier de Waal. Naar een schilderij van Jan van Goyen. Bron: Wikipedia.



 Buurt De Muren 

Wijknaam thema: diverse soorten muren

De Muren geportretteerd op vrijdag 1 december 2006, door Sander van Scherpenzeel.


Detail van de nieuwbouw van het nieuwe hoofdkantoor voor het Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (Poldermolen 2) te Houten met de muur in de oostelijke zon op zaterdag 18 oktober 1997. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 840086.Detail van de nieuwbouw van het nieuwe hoofdkantoor voor het Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (Poldermolen 2) te Houten met de muur in de oostelijke zon op zaterdag 18 oktober 1997. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 840086.


Huizen in de buurt De Muren aan het Schonauwensepad in oktober 2020. Foto: Sander van Scherpenzeel.Huizen in de buurt De Muren aan het Schonauwensepad in oktober 2020. Foto: Sander van Scherpenzeel.



1.   De Muur - Een muur is een verticale constructie die dient als afscheiding tussen twee ruimten. Een muur kan gemaakt zijn van leem, natuursteen, baksteen of gewapend beton. Het woord muur is afgeleid van het Latijnse woord murus (= muur). Daarmee is het woord muur een van de meest ingeburgerde leenwoorden van het Nederlands. 

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 15 mei 2001 en 1 juni 2004.

Afbeelding van een windscherm langs het fietspad tussen Utrecht en Houten, op het viaduct over de rijksweg A27 op dinsdag 29 augustus 1995. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 823903.Afbeelding van een windscherm langs het fietspad tussen Utrecht en Houten, op het viaduct over de rijksweg A27 op dinsdag 29 augustus 1995. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 823903.



De boogmuur in Leiden Fort in 2017. Bron: Wikipedia.De boogmuur in Leiden Fort in 2017. Bron: Wikipedia.



2.   Boogmuur - Een spaarboog is een boogconstructie die gebruikt is om materiaal en/of arbeid uit te sparen. Om een fundering of muur te bouwen is veel metselwerk nodig, waarbij men door middel van een boog een deel van de muur of fundering overbrugde. De meeste boogmuren komen voor in funderingen en worden grondbogen genoemd. Ook bovengronds komen spaarbogen voor zoals in Romeinse aquaducten, een zijde van muren en andere plaatsen.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 15 mei 2001.

Pont du Gard in het Franse Vers-Pont-du-Gard. Bron: Wikipedia.Pont du Gard in het Franse Vers-Pont-du-Gard. Bron: Wikipedia.



Afbeelding van het smeken om genade, een scène uit het openluchtspel Willem van Holland, opgevoerd op een feestterrein tussen de Koningsweg en de Kromme Rijn te Houten, ter gelegenheid van het 55e lustrum (275-jarig bestaan) van de universiteit te Utrecht; op de achtergrond de gereconstrueerde burcht Renesse van Rijnauwen in juni 1911. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 98548.Afbeelding van het smeken om genade, een scène uit het openluchtspel Willem van Holland, opgevoerd op een feestterrein tussen de Koningsweg en de Kromme Rijn te Houten, ter gelegenheid van het 55e lustrum (275-jarig bestaan) van de universiteit te Utrecht; op de achtergrond de gereconstrueerde burcht Renesse van Rijnauwen in juni 1911. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 98548.




3.   Burchtmuur - Muur deel uitmakend van een burcht, fort of kasteel.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 1 juni 2004.


Afbeelding van de gereconstrueerde burcht Renesse van Rijnauwen, op het feestterrein tussen de Koningsweg en de Kromme Rijn te Houten, tijdens het Openluchtspel Willem van Holland ter gelegenheid van het 55e lustrum (275-jarig bestaan) van de universiteit te Utrecht in de zomer van 1911. Het feestterrein, ongeveer op de plaats van de latere sportvelden aan de Laan van Maarschalkerweerd, is later bij de gemeente Utrecht gevoegd. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer:	221971.Afbeelding van de gereconstrueerde burcht Renesse van Rijnauwen, op het feestterrein tussen de Koningsweg en de Kromme Rijn te Houten, tijdens het Openluchtspel Willem van Holland ter gelegenheid van het 55e lustrum (275-jarig bestaan) van de universiteit te Utrecht in de zomer van 1911. Het feestterrein, ongeveer op de plaats van de latere sportvelden aan de Laan van Maarschalkerweerd, is later bij de gemeente Utrecht gevoegd. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 221971.


 

Een cascade (waterwal). Bron: Pixabay.Een cascade (waterwal). Bron: Pixabay.



4.   Cascademuur - Cascade is het woord voor kleine waterval. Een Waterval is een geologische formatie die ontstaat doordat water stroomt over een gesteentelaag die harder, en dus erosie-bestendiger is, dan een daaronder liggende laag. Als de bovenlaag door het water wordt doorbroken ontstaat een plotseling hoogteverschil.

Een cascademuur. Bron: Pixabay.Een cascademuur. Bron: Pixabay.


Sommige watervallen ontstaan in bergachtige omgevingen met snelle erosie en stroombeddingen die aan snelle veranderingen onderhevig zijn. In deze gevallen is een waterval niet het gevolg van het langzaam uitschuren van een bedding door het water maar van een betrekkelijk snel geologisch proces als het verschuiven van platen in de ondergrond of van vulkanische activiteit.

De meeste watervallen zijn het resultaat van het uitslijpen van een rivierbedding gedurende vele jaren.

 Meestal is de ondergrond een behoorlijk harde steensoort met daaronder een zachtere. Het over de rand stortende water zal de zachtere onderlaag onder de harde laag wegslijpen.

De harde bovenlaag zal veel langzamer afbreken. Hierdoor blijft steeds een scherpe rand bestaan die zich echter langzaam stroomopwaarts verplaatst. Cascademuur een muur waar een kleine waterval vanaf komt.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 15 mei 2001 en 1 juni 2004.


Gezicht op de Bourgondische toren en de donjon van het kasteel Duurstede te Wijk bij Duurstede uit het zuiden in de periode 1905-1910. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer:	 9802.Gezicht op de Bourgondische toren en de donjon van het kasteel Duurstede te Wijk bij Duurstede uit het zuiden in de periode 1905-1910. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 9802.



5.   Donjonmuur - Een donjon is een middeleeuwse versterkte woontoren, al dan niet gebouwd op een motte. De eerste donjons waren van hout; later werden ze gebouwd met stenen uit een steengroeve of in baksteen.

De naam is afkomstig van het Gallo-Romaanse woord dominionem (op zijn beurt weer afgeleid van het Latijnse dominium/dominus) en betekent zoiets als (huis van de) Heer.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 15 mei 2001.

Gezicht op de Bourgondische toren en de donjon van het kasteel Duurstede te Wijk bij Duurstede uit het zuiden in 1905-1910. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 9785.Gezicht op de Bourgondische toren en de donjon van het kasteel Duurstede te Wijk bij Duurstede uit het zuiden in 1905-1910. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 9785.


6.   Draagmuur - Een muur die een belangrijke functie heeft in het ondersteunen van de daarboven liggende delen van een gebouw.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 1 juni 2004.

Huiskamer met aan de achterkant een draagmuur constructies. Bron: Wikipedia.Huiskamer met aan de achterkant een draagmuur constructies. Bron: Wikipedia.



Gezicht vanuit het park op de gedeeltelijke achtergevel van het paleis Soestdijk te Baarn in 1820-1840. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 201907.Gezicht vanuit het park op de gedeeltelijke achtergevel van het paleis Soestdijk te Baarn in 1820-1840. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 201907.


Gezicht vanuit het park over de grote vijver op de gedeeltelijke achtergevel van het paleis Soestdijk te Baarn in 1835 -1840. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 201909.Gezicht vanuit het park over de grote vijver op de gedeeltelijke achtergevel van het paleis Soestdijk te Baarn in 1835 -1840. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 201909.



7.   Galerijmuur - Muur onderdeel uitmakend van een (flat)gallerij.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 15 mei 2001 en 1 juni 2004.

Gezicht in de hal (galerijhal) van het voormalige Hoofdpostkantoor (Neude 11) te Utrecht, vanaf de galerij op zondag 9 april 2017. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 845116.Gezicht in de hal (galerijhal) van het voormalige Hoofdpostkantoor (Neude 11) te Utrecht, vanaf de galerij op zondag 9 april 2017. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 845116.


8.   Grachtmuur - Muur onderdeel uitmakend van een oever naast de gracht.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 15 mei 2001 en 1 juni 2004.

Gezicht op gedeelten van de voorgevels van de huizen Drift 23-25 te Utrecht, vanaf het water van de gracht, uit het westen met op de voorgrond de gracht met kademuur en keldertoegang; links de aanzet van een brug naar het huis Drift 6 in 1976. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 56355.Gezicht op gedeelten van de voorgevels van de huizen Drift 23-25 te Utrecht, vanaf het water van de gracht, uit het westen met op de voorgrond de gracht met kademuur en keldertoegang; links de aanzet van een brug naar het huis Drift 6 in 1976. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 56355.



Afbeelding van een schouw met een gaskachel in een van de woonruimtes in de leegstaande buitenplaats Postwijck (Rijksstraatweg 39) te Baambrugge in de periode 1968-1970. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 847639.Afbeelding van een schouw met een gaskachel in een van de woonruimtes in de leegstaande buitenplaats Postwijck (Rijksstraatweg 39) te Baambrugge in de periode 1968-1970. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 847639.



9.   Haardmuur - Muur deel uitmakend een een schouw of haard De Haard (ook schouw) is de stookplaats. Van oorsprong was de haard de plek waar (binnen het huis) het vuur brandde, in het begin een open vuur (het haardvuur) of, zoals wij het nu zouden noemen, de open haard. Het was daarom ook de plek waar gekookt werd.

De naam haard is overgegaan naar het fornuis, waarop, nog steeds met vuur, werd gekookt. Ook de op hout en kolen gestookte kachels werden haard genoemd. De haard was, vanwege de warmte, vaak de centrale plek van het huis. Vandaar dat het woord ook overdrachtelijk gebruikt wordt als middelpunt.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 1 juni 2004.

Interieur van het huis Oud Amelisweerd (Koningslaan 9) te Bunnik: de oostwand van de Chinese Vogelkamer, met de handgeschilderde Chinese behangsels, met schouw op dinsdag 29 april 2008. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 821606.Interieur van het huis Oud Amelisweerd (Koningslaan 9) te Bunnik: de oostwand van de Chinese Vogelkamer, met de handgeschilderde Chinese behangsels, met schouw op dinsdag 29 april 2008. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 821606.



Afbeelding van de console Afbeelding van de console "De Marslieden", geplaatst in de kademuur ter hoogte van het huis Plompetorengracht 11 te Utrecht in 1977. Bron; Het Utrechts Arcief, catalogusnummer: 68850.



10.   Hofmuur - Muur deel uitmakend van open of gesloten hof. Een ommuurt hof.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 15 mei 2001.

Gezicht in Flora's Hof (tussen Servetstraat 5 en 7) te Utrecht met op de achtergrond de muur met wimbergen, afkomstig uit de kruisgang van de Dom en de achtergevels van enkele huizen aan de Lichte Gaard juli of augustus 1988. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 801060.Gezicht in Flora's Hof (tussen Servetstraat 5 en 7) te Utrecht met op de achtergrond de muur met wimbergen, afkomstig uit de kruisgang van de Dom en de achtergevels van enkele huizen aan de Lichte Gaard juli of augustus 1988. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 801060.


11.   Kademuur - Havenmuur of muur aan de walkant van een gracht.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 15 mei 2001.

Afbeelding van de console Afbeelding van de console "De Molenaars", geplaatst in de kademuur ter hoogte van het huis Plompetorengracht 19 te Utrecht in 1977. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 68870.


12.   Kanaalmuur - Muur deel uitmakend van de oever van een kanaal.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 1 juni 2004.

Gezicht op het Amsterdam-Rijnkanaal bij Schalkwijk (gemeente Houten) in februari 1967. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 839832.Gezicht op het Amsterdam-Rijnkanaal bij Schalkwijk (gemeente Houten) in februari 1967. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 839832.



Gezicht op de kademuur van de Oude Sluis bij de Dorpsstraat te Vreeswijk (gemeente Nieuwegein). Aan het sluizencomplex wordt groot onderhoud gepleegd op donderdag 9 april 1998. Bron: Het Utrechts Archief, Catalogusnummer: 840246.Gezicht op de kademuur van de Oude Sluis bij de Dorpsstraat te Vreeswijk (gemeente Nieuwegein). Aan het sluizencomplex wordt groot onderhoud gepleegd op donderdag 9 april 1998. Bron: Het Utrechts Archief, Catalogusnummer: 840246.


Luchtfoto van het fort Werk aan de Korte Uitweg te Molenbuurt (gemeente Houten), uit het zuidwesten. Links van het midden de Lange Uitweg en haaks daarop het Inundatiekanaal op woensdag 31 maart 1982. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 50146.Luchtfoto van het fort Werk aan de Korte Uitweg te Molenbuurt (gemeente Houten), uit het zuidwesten. Links van het midden de Lange Uitweg en haaks daarop het Inundatiekanaal op woensdag 31 maart 1982. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 50146.



13.   Kantelenmuur - Een kanteel of tinne is een onderdeel van verdedigingswerken. Het is een rechtopstaand, vierkant of rechthoekig stuk van een borstwering, met eventueel een schietgat in het midden. Kantelen worden al sinds de oudheid gebruikt als verdedigend element, later, vanaf de Middeleeuwen, ook als verfraaiing.

Gezicht over de stadsbuitengracht op de stadsmuur van Utrecht met de Toren op het Servaashek bij de uitmonding van de Nieuwegracht in 1725-1735. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 35025.Gezicht over de stadsbuitengracht op de stadsmuur van Utrecht met de Toren op het Servaashek bij de uitmonding van de Nieuwegracht in 1725-1735. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 35025.


Het doel van kantelen was het beschermen van de verdedigers tegen door de aanvallende partij afgeschoten projectielen (pijlen, later kogels en projectielen), terwijl ze door het gebruik van schietgaten en de openingen tussen de kantelen de aanvallers relatief veilig konden beschieten. Naast hun praktische nut werden en worden kantelen ook gebruikt als architectonisch element.

Muur bestaande uit kantelen.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 15 mei 2001.

Gezicht op het landschap in de omgeving van Blauwkapel met de kerktoren van Blauwkapel op de achtergrond in 1790-1810. Naar een tekening van N. Wicart. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 206212.Gezicht op het landschap in de omgeving van Blauwkapel met de kerktoren van Blauwkapel op de achtergrond in 1790-1810. Naar een tekening van N. Wicart. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 206212.



Gezicht op de Nederlands Hervormde kerk te Blauwkapel (Kapelweg 21, gemeente Utrecht) op woensdag 25 mei 2005. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 844876.Gezicht op de Nederlands Hervormde kerk te Blauwkapel (Kapelweg 21, gemeente Utrecht) op woensdag 25 mei 2005. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 844876.



14.   Kapelmuur - Muur deel uitmakend van een kapel.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 15 mei 2001 en 1 juni 2004.

Gezicht op de Nederlands Hervormde kerk (Kapelweg 21) te Blauwkapel (gemeente Utrecht) in 1960-1970. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 121806.Gezicht op de Nederlands Hervormde kerk (Kapelweg 21) te Blauwkapel (gemeente Utrecht) in 1960-1970. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 121806.


15.   Keermuur - Een keermuur of keerwand is een stijf, grond- of waterkerend kunstwerk dat door een groot gewicht en een brede voet een grote standzekerheid kan bereiken. Een keermuur is vaak van gewapend beton of van stalen damwandplaten gemaakt, maar er kunnen ook andere materialen gebruikt worden. 

De geprefabriceerd betonnen elementen worden langs elkaar geplaatst waardoor een betonnen muur ontstaat met een groot draagvermogen.

Voorburcht, overzicht van tuin bij keermuur gracht van Kasteel Ammersoyen in 2000. Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) te Amersfoort, beeldbank, documentnummer: 515.099.Voorburcht, overzicht van tuin bij keermuur gracht van Kasteel Ammersoyen in 2000. Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) te Amersfoort, beeldbank, documentnummer: 515.099.


Hierdoor kunnen de keerwanden dan ook voor een groot aantal doeleinden gebruikt worden waaronder het maken van kelders, sleufsilo's, solide fundering, kademuren en opslagtoepassingen. Een vroege toepassing van dit prefab principe is de muraltmuur, een snelle en goedkope manier om dijken te verhogen. 

Kenmerkend is dat een deel van het benodigde gewicht wordt geleverd door de grond die op de fundatieplaat rust, dit leidt tot materiaalbesparing. 

Een keermuur wordt meestal in een L of T vorm gemaakt.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 1 juni 2004.

Overzicht van het terrein van het Kartuizerklooster Nieuwlicht (Chartroise) te Utrecht met de overgebleven gebouwen in 1840. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 37649.Overzicht van het terrein van het Kartuizerklooster Nieuwlicht (Chartroise) te Utrecht met de overgebleven gebouwen in 1840. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 37649.



Kaart van het terrein tussen de Steenstraat / Gildstraat / Stadsbuitengracht te Utrecht; met weergave van enkele percelen, wegen en paden en gestileerde weergave van de bebouwing in opstand, waaronder de Gildpoort, het klooster Oudwijk en twee molens in juni 1556. Bron: Het Utrechts archief, catalogusnummer: 216091.Kaart van het terrein tussen de Steenstraat / Gildstraat / Stadsbuitengracht te Utrecht; met weergave van enkele percelen, wegen en paden en gestileerde weergave van de bebouwing in opstand, waaronder de Gildpoort, het klooster Oudwijk en twee molens in juni 1556. Bron: Het Utrechts archief, catalogusnummer: 216091.



16.   Kerkmuur - Muur deel uitmakend van een kerk.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 1 juni 2004.

Opstand van twee gevels van de rooms-katholieke kerk en de pastorie te Houten van dinsdag 28 februari 1843. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 107570.Opstand van twee gevels van de rooms-katholieke kerk en de pastorie te Houten van dinsdag 28 februari 1843. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 107570.


17.   Kleimuur - Muur gemaakt van klei of stenen van klei.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 1 juni 2004.

Constructie van magazina di bara: de bepleistering (leem/klei) is droog in Playa Grandi op de Nederlandse Antillen in 1970. Bron; Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), beeldbank, documentnummer: 357616.Constructie van magazina di bara: de bepleistering (leem/klei) is droog in Playa Grandi op de Nederlandse Antillen in 1970. Bron; Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), beeldbank, documentnummer: 357616.



Gezicht op de voorgevel van paleis Soestdijk te Baarn in de periode 1850-1870. Bron; Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 200834.Gezicht op de voorgevel van paleis Soestdijk te Baarn in de periode 1850-1870. Bron; Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 200834.


Gezicht op enkele gebouwen van het voormalige klooster Oostbroek bij De Bilt in 1744. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 202010.Gezicht op enkele gebouwen van het voormalige klooster Oostbroek bij De Bilt in 1744. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 202010.


 

18.   Kloostermuur - Muur deel uitmakend van een klooster.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 1 juni 2004.

Gezicht op de toegangspoort met de brug van het voormalige Kartuizerklooster Nieuwlicht, met de boerderij op het kloosterterrein in 1813. Bron; Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 31262.Gezicht op de toegangspoort met de brug van het voormalige Kartuizerklooster Nieuwlicht, met de boerderij op het kloosterterrein in 1813. Bron; Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 31262.


19.   Kluismuur - Muur onderdeel uitmakend van wal-, kluis-, of werfmuur. Muur waar een brandkast of kluis in gevestid is.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 15 mei 2001 en 1 juni 2004.

Afbeelding van de console, Wellust, voor de plaatsing, ter hoogte van het huis Drift 23 te Utrecht in 1981. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 56340.Afbeelding van de console, Wellust, voor de plaatsing, ter hoogte van het huis Drift 23 te Utrecht in 1981. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 56340.


20.   Paleismuur - Muur onderdeel uitmakend van een paleis.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 15 mei 2001 en 1 juni 2004.

Gezicht op de voorgevel van een gedeelte van de rechtervleugel van het paleis Soestdijk te Baarn in 1906. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 92381.Gezicht op de voorgevel van een gedeelte van de rechtervleugel van het paleis Soestdijk te Baarn in 1906. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 92381.



Gezicht op de achtergevel van het paleis Soestdijk te Baarn vanuit het park met rechts de grote vijver in 1825. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 206360.Gezicht op de achtergevel van het paleis Soestdijk te Baarn vanuit het park met rechts de grote vijver in 1825. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 206360.


Kaart van percelen weiland gelegen tussen de weg Amersfoort-Naarden en de Eultweg, evenwijdig aan de Pijnenburgsche Grift bij Soestdijk, met weergave van de ontworpen zichtlaan van paleis Soestdijk. Met aantekening van eigenaren en grootte van de percelen in 1675. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 2205-1.Kaart van percelen weiland gelegen tussen de weg Amersfoort-Naarden en de Eultweg, evenwijdig aan de Pijnenburgsche Grift bij Soestdijk, met weergave van de ontworpen zichtlaan van paleis Soestdijk. Met aantekening van eigenaren en grootte van de percelen in 1675. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 2205-1.


Gezicht over de Vecht op de voorgevel van het landhuis Het Huys ten Bosch (Zandweg 44) te Maarssen in april 1979. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 93947.Gezicht over de Vecht op de voorgevel van het landhuis Het Huys ten Bosch (Zandweg 44) te Maarssen in april 1979. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 93947.


Gezicht op de voorgevel en het toegangshek van het Huis ten Bosch te Maarssen in 1970. Naar een tekening van Wim Hagemans. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 201134.Gezicht op de voorgevel en het toegangshek van het Huis ten Bosch te Maarssen in 1970. Naar een tekening van Wim Hagemans. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 201134.


 

21.   Slotmuur - Muur onderdeel uitmakend van een slot of kasteel.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 15 mei 2001 en 1 juni 2004.

Gezicht over de Vecht op de voorgevel van het huis Huis ten Bosch te Maarssen in 1835-1836. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 201163.Gezicht over de Vecht op de voorgevel van het huis Huis ten Bosch te Maarssen in 1835-1836. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 201163.


22.   Spiegelmuur - Muur bestaande uit spiegels.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 1 juni 2004.

Interieur van het huis Kromme Nieuwegracht 80 te Utrecht: een zijkamer beschilderd met klassieke voorstellingen met daartussen een spiegel met wandtafel en rechts een van de ramen in 1686. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 206804.Interieur van het huis Kromme Nieuwegracht 80 te Utrecht: een zijkamer beschilderd met klassieke voorstellingen met daartussen een spiegel met wandtafel en rechts een van de ramen in 1686. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 206804.


 

Afbeelding van reizigster (fotomodel) in een wasgelegenheid van de internationale trein Afbeelding van reizigster (fotomodel) in een wasgelegenheid van de internationale trein "Rheingold" op zaterdag 26 mei 1962. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 169805.



23.   Stadsmuur - Een stadsmuur is een muur of ommuring van een stad waarmee een verdediging tegen vijanden werd gevormd. In de middeleeuwen moest een stad eerst toestemming van de landsheer verkrijgen, voordat een stadsmuur mocht worden gebouwd. Dit was niet direct gekoppeld aan het verkrijgen van stadsrechten: meestal was het een afzonderlijk privilege dat pas later werd verleend.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 15 mei 2001.

Gezicht over de stadsbuitengracht op de stadswal te Utrecht met de Tolsteegpoort en -brug. en achter de stadsmuur de molen op de Bijlhouwerstoren in 1830-1850. Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 36533.Gezicht over de stadsbuitengracht op de stadswal te Utrecht met de Tolsteegpoort en -brug. en achter de stadsmuur de molen op de Bijlhouwerstoren in 1830-1850. Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 36533.



Gezicht op het voormalige tolhuis Houtensepad 1 te Utrecht. Het adres is in december 1976 gewijzigd in Oude Houtensepad 1. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 405956.Gezicht op het voormalige tolhuis Houtensepad 1 te Utrecht. Het adres is in december 1976 gewijzigd in Oude Houtensepad 1. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 405956.



Gezicht op het tolhuis Houtensepad 1 te Utrecht met de tolboom over de weg in 1908. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 58660.Gezicht op het tolhuis Houtensepad 1 te Utrecht met de tolboom over de weg in 1908. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 58660.


Gezicht op de Ezelsdijk te Utrecht vanaf de Blauwkapelseweg, met de tol in de periode 1895-1905. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 53940.Gezicht op de Ezelsdijk te Utrecht vanaf de Blauwkapelseweg, met de tol in de periode 1895-1905. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 53940.


Gezicht op de tol, het tolhuis en rijen loofbomen in de weg Hilversum-Lage Vuursche bij de Hooge Vuursche te Lage Vuursche (gemeente Baarn) in 1920-1925. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 15131.Gezicht op de tol, het tolhuis en rijen loofbomen in de weg Hilversum-Lage Vuursche bij de Hooge Vuursche te Lage Vuursche (gemeente Baarn) in 1920-1925. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 15131.


Gezicht in een weg met struiken te Lage Vuursche (gemeente Baarn); met op de achtergrond een tolhek in 1925-1928. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 15132.Gezicht in een weg met struiken te Lage Vuursche (gemeente Baarn); met op de achtergrond een tolhek in 1925-1928. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 15132.


 

Gezicht op Theehuis 't Tolhuis (Weg naar Rhijnauwen 13) te Utrecht in 1920-1928. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 5087.Gezicht op Theehuis 't Tolhuis (Weg naar Rhijnauwen 13) te Utrecht in 1920-1928. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 5087.


Gezicht op het Observatorium van de Bosspeeltuin (Uilenboslaan 2) in het Máximapark te Utrecht op vrijdag 2 september 2016. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 834465.Gezicht op het Observatorium van de Bosspeeltuin (Uilenboslaan 2) in het Máximapark te Utrecht op vrijdag 2 september 2016. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 834465.



24.   Tolmuur - Economische afsluiting door hoge invoerrechten.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 1 juni 2004.

Gezicht op het tolhuis Houtensepad 1 te Utrecht met de tolboom over de weg in de periode 1900-1910. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 58659.Gezicht op het tolhuis Houtensepad 1 te Utrecht met de tolboom over de weg in de periode 1900-1910. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 58659.


25.   Torenmuur - Muur onderdeel uitmakend van een toren.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 15 mei 2001.

Gezicht op de ruïne van het kasteel Duurstede te Wijk bij Duurstede met rechts de Bourgondische toren in de periode 1740-1790. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 200200.Gezicht op de ruïne van het kasteel Duurstede te Wijk bij Duurstede met rechts de Bourgondische toren in de periode 1740-1790. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 200200.



Gezicht op de voorgevel van de toren van de N.H. kerk (Lobbendijk1) te Houten uit het westen in maart 1893. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 5799.Gezicht op de voorgevel van de toren van de N.H. kerk (Lobbendijk1) te Houten uit het westen in maart 1893. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 5799.


Gezicht op de voorgevel van de toren van de N.H. kerk (Lobbendijk1) te Houten uit het westen in maart 1893. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 5798.Gezicht op de voorgevel van de toren van de N.H. kerk (Lobbendijk1) te Houten uit het westen in maart 1893. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 5798.


Gezicht op de toren van de Buurkerk te Utrecht uit het oosten. Naar een tekening van W.P. Hoevenaar in de periode 1830-1870. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 37410.Gezicht op de toren van de Buurkerk te Utrecht uit het oosten. Naar een tekening van W.P. Hoevenaar in de periode 1830-1870. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 37410.


Gezicht op de toren van de Buurkerk (Buurkerkhof) te Utrecht, vanaf de Domtoren; op de achtergrond enkele gebouwen aan de Catharijnesingel in de periode 1970-1975. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 22210.Gezicht op de toren van de Buurkerk (Buurkerkhof) te Utrecht, vanaf de Domtoren; op de achtergrond enkele gebouwen aan de Catharijnesingel in de periode 1970-1975. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 22210.


Gezicht op de voor- en rechterzijde van de toren en het schip van de N.H.-kerk te Bunnik uit het zuiden in de periode 1935-1940. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 8898.Gezicht op de voor- en rechterzijde van de toren en het schip van de N.H.-kerk te Bunnik uit het zuiden in de periode 1935-1940. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 8898.


Gezicht op het kasteel Duurstede te Wijk bij Duurstede, met in het midden de Bourgondische toren in 1973. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 115089.Gezicht op het kasteel Duurstede te Wijk bij Duurstede, met in het midden de Bourgondische toren in 1973. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 115089.



Gezicht op een bruggetje nabij het Fort Vossegat te Utrecht in 1850. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 202783.Gezicht op een bruggetje nabij het Fort Vossegat te Utrecht in 1850. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 202783.


Luchtfoto van het fort Honswijk aan de Lekdijk te Tull en 't Waal (gemeente Houten), uit het zuiden. Op de voorgrond de rivier de Lek op maandag 7 mei 2001. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 85674.Luchtfoto van het fort Honswijk aan de Lekdijk te Tull en 't Waal (gemeente Houten), uit het zuiden. Op de voorgrond de rivier de Lek op maandag 7 mei 2001. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 85674.


Gezicht in de Brigittenstraat te Utrecht uit het westen met op de achtergrond de binnenzijde van de Maliepoort en in het midden de achtergevels en de tuinmuur van het huis Lepelenburg in 1770. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 35218.Gezicht in de Brigittenstraat te Utrecht uit het westen met op de achtergrond de binnenzijde van de Maliepoort en in het midden de achtergevels en de tuinmuur van het huis Lepelenburg in 1770. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 35218.



26.   Tuinmuur - Een muur naast of om een tuin.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 1 juni 2004.

Gezicht in Flora's Hof te Utrecht; waarvan de toegang tussen de huizen Servetstraat 5 en 7 is gelegen, met de westelijke tuinmuur uit het oostnoordoosten en op de achtergrond de achterzijde van de huizen aan de Lichte Gaard op zaterdag 18 oktober 1980. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 70158.Gezicht in Flora's Hof te Utrecht; waarvan de toegang tussen de huizen Servetstraat 5 en 7 is gelegen, met de westelijke tuinmuur uit het oostnoordoosten en op de achtergrond de achterzijde van de huizen aan de Lichte Gaard op zaterdag 18 oktober 1980. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 70158.


27.   Vestingmuur - Muur van een vesting, kasteel of burcht.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 15 mei 2001.

Gezicht op voorzijde en de toegangsbrug van het reduit op het Fort bij Rijnauwen bij Bunnik uit het westen in mei 1988. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 5516.Gezicht op voorzijde en de toegangsbrug van het reduit op het Fort bij Rijnauwen bij Bunnik uit het westen in mei 1988. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 5516.



Gezicht in de Ganssteeg te Utrecht met links de herberg De Burger en rechts de tuinmuur van het huis Soestbergen in 1784. De straatnaam Ganssteeg is in 1891 gewijzigd in Gansstraat. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 38209.Gezicht in de Ganssteeg te Utrecht met links de herberg De Burger en rechts de tuinmuur van het huis Soestbergen in 1784. De straatnaam Ganssteeg is in 1891 gewijzigd in Gansstraat. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 38209.


Kaart van het terrein ten noordwesten van het fort Blauwkapel in 1824. Naar een kaart van J.A. van der Monde . Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 2097.Kaart van het terrein ten noordwesten van het fort Blauwkapel in 1824. Naar een kaart van J.A. van der Monde . Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 2097.


Gezicht op de bomvrije toren van het Fort aan de Klop (1e Polderweg 4-6) te Utrecht op vrijdag 25 februari 2005. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 844956.Gezicht op de bomvrije toren van het Fort aan de Klop (1e Polderweg 4-6) te Utrecht op vrijdag 25 februari 2005. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 844956.


Afbeelding van een oefening in bruggenbouw door het 1ste Regiment Vesting-Artillerie bij het Fort Lunetten te Utrecht in 1909. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 601264.Afbeelding van een oefening in bruggenbouw door het 1ste Regiment Vesting-Artillerie bij het Fort Lunetten te Utrecht in 1909. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 601264.


Luchtfoto van het Fort bij Honswijk en de Lunet aan de Snel te Tull en 't Waal (gemeente Houten) uit het zuidwesten in 1965-1970. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 92584.Luchtfoto van het Fort bij Honswijk en de Lunet aan de Snel te Tull en 't Waal (gemeente Houten) uit het zuidwesten in 1965-1970. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 92584.



Gezicht op de Oudegracht te Utrecht, uit het westen, met op de werfmuur de nieuwe Pyke Kochlantaarns. Op de achtergrond het Stadhuis (Stadhuisbrug 1) in 1953-1956. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 80331.Gezicht op de Oudegracht te Utrecht, uit het westen, met op de werfmuur de nieuwe Pyke Kochlantaarns. Op de achtergrond het Stadhuis (Stadhuisbrug 1) in 1953-1956. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 80331.



28.   Werfmuur - De stenen afsluitmuur van de werfkelder is de werfmuur, hij hoorde bij de kelder, en om de paar meter was er dus een andere eigenaar. En dat was te zien: de ene werfmuur was goed onderhouden, de ander stond op instorten. Voor de werven zelf gold eenzelfde verhaal.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 15 mei 2001.

Gezicht op de voorgevels van de huizen Nieuwegracht 35-39 (links) te Utrecht, met de werfmuur tijdens de restauratie in 1976. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 65012.Gezicht op de voorgevels van de huizen Nieuwegracht 35-39 (links) te Utrecht, met de werfmuur tijdens de restauratie in 1976. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 65012.



Afbeelding van de lantaarnconsole Afbeelding van de lantaarnconsole "De Basilisk", vervaardigd door C.J. Groeneveld, in de werfmuur ter hoogte van het pand Oudegracht 209 te Utrecht in 1974. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 830672.


Afbeelding van de werf en werfmuur met muurvegetatie langs de Oudegracht te Utrecht ter hoogte van nr. 84 in het voorjaar 1981. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 118408.Afbeelding van de werf en werfmuur met muurvegetatie langs de Oudegracht te Utrecht ter hoogte van nr. 84 in het voorjaar 1981. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 118408.


Afbeelding van muurvegetatie op een werfmuur ter hoogte van het huis Oudegracht 141 te Utrecht in het voorjaar van 1980. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 118049.Afbeelding van muurvegetatie op een werfmuur ter hoogte van het huis Oudegracht 141 te Utrecht in het voorjaar van 1980. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 118049.




In 1996 werden voor de zuidwestelijke kwadrant van Houten diverse wijknamen vastgesteld.

Voor bouwprojecten in de buurt De Muren en De Stenen werd voor de wijknaam Schonauwen gekozen. Genoemd naar het gelijknamige kasteel, heerlijkheid en vroegere gemeente (1818-1857)

Schonauwen betekend 'mooi land' of 'mooi natte weidegrond'. Waarop scho teruggaat op het middelnederlandse woord voor mooi of prachtig. En nauwen de betekenis heeft van weidegrond of natte weidegrond zoals de echte betekenis ervan is. Vergelijke maar eens Nassouwe en Rhijnauwen.

Bij herziening van de wijkindelingen en buurten in 2011 in opdracht van het Centraal Bureau voor de Statistiek heeft de gemeente Houten de wijknamen die eerder waren vastgesteld bij collegebesluit van burgemeester en wethouders op dinsdag 13 maart 2012 ingetrokken.

Na deze dag werd de wijknaam Schonauwen niet meer gebruikt in de administratie.

Na dit besluit werd De Muren een buurt van de wijk Houten Zuidwest.


Manuscriptkaart van de heerlijkheid Schonauwen onder Houten, vervaardigd op maandag 9 december 1720 door Justus van Broeckhuijsen. Bron: Regionaal Archief Zuid-Utrecht (RAZU), 353, 54387, 130.Manuscriptkaart van de heerlijkheid Schonauwen onder Houten, vervaardigd op maandag 9 december 1720 door Justus van Broeckhuijsen. Bron: Regionaal Archief Zuid-Utrecht (RAZU), 353, 54387, 130.


 

Buurt De Polders 

Wijknaam thema: diverse soorten polders

De Polders geportretteerd op vrijdag 1 december 2006, door Sander van Scherpenzeel.


1.   De Polder - Een polder is een door waterkeringen omgeven gebied waarvan de waterstand kunstmatig geregeld kan worden. De waterstand binnen de polder is hierdoor lager dan in het omliggende gebied. Polders worden in het algemeen doorkruist door watergangen. Voor de waterhuishouding is het noodzakelijk dat de sloten goed door kunnen stromen.

Luchtfoto van de Houtensewetering te Houten, uit het zuiden, met op de achtergrond de Rondweg en links de Veerwagenweg. Het gebied waar vanaf 1999 de wijk Houten Zuidwest zou worden gerealiseerd. Foto genomen op zaterdag 1 augustus 1992. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 85656.Luchtfoto van de Houtensewetering te Houten, uit het zuiden, met op de achtergrond de Rondweg en links de Veerwagenweg. Het gebied waar vanaf 1999 de wijk Houten Zuidwest zou worden gerealiseerd. Foto genomen op zaterdag 1 augustus 1992. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 85656.


Om hiervan zeker te zijn worden de sloten twee keer per jaar geschouwd: er wordt gecontroleerd of het water diep genoeg is en of er geen waterplanten in het water staan. Eigenaren van land grenzend aan water zijn verplicht om hun sloten te schouwen. Een polder is een waterstaatkundige eenheid, dat wil zeggen dat het geen verbinding heeft met het buitenwater behalve via kunstwerken.

Een poldermolen, gemaal (soms meerdere) of spuisluis regelt het polderpeil; via inlaten kan (vers) water worden binnen gelaten. Een polder is omgeven door een of meer waterkering(en).

In delen van een polder kan een hoger peil worden gehanteerd. Dit wordt geregeld met behulp van stuwen.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 27 maart 2001.


Luchtfoto van de Schalkwijkseweg te Houten, uit het zuidoosten, met in het midden het kasteel Schonauwen. Links op de voorgrond de Schonauwenseweg en op de achtergrond het dorp Houten. Het gebied zou vanaf 1999 tot 2018 worden ontwikkeld met woningen, appartementen en huizen voor de wijk Houten Zuidwest. Foto genomen op zaterdag 1 augustus 1992. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 85650.Luchtfoto van de Schalkwijkseweg te Houten, uit het zuidoosten, met in het midden het kasteel Schonauwen. Links op de voorgrond de Schonauwenseweg en op de achtergrond het dorp Houten. Het gebied zou vanaf 1999 tot 2018 worden ontwikkeld met woningen, appartementen en huizen voor de wijk Houten Zuidwest. Foto genomen op zaterdag 1 augustus 1992. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 85650.



Portret van Pieter Anthony Hinlopen (1780-1849) naar de schildering van Pieter Cristoffel Wonder uit ca. 1820. Hij was heer van Sterkenburg, was lid van Gedeputeerde Staten van Utrecht en hoogheemraad (dijkgraaf) van de Lekdijk Bovendams. Bron: CentraalMuseum.nl.Portret van Pieter Anthony Hinlopen (1780-1849) naar de schildering van Pieter Cristoffel Wonder uit ca. 1820. Hij was heer van Sterkenburg, was lid van Gedeputeerde Staten van Utrecht en hoogheemraad (dijkgraaf) van de Lekdijk Bovendams. Bron: CentraalMuseum.nl.


Portret van Jacob Constantijn Martens van Sevenhoven (1793-1861). Naar een schilder van Jan Lodewijk Jonxis uit ca. 1835. Jacob Constantijn Martens (Utrecht 1793-Utrecht 1861) wist een adellijk predikaat voor de familie te verwerven en voegde de naam van de door hem gekochte heerlijkheid Sevenhoven aan de familienaam toe. Hij was president van het Provinciaal Gerechtshof te Utrecht, voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal, dijkgraaf van de Lekdijk Benedendams, weigraaf van de Hooge en Lage Weide en hoogheemraad van het Grootwaterschap Woerden. Bron: CentraalMuseum.nl.Portret van Jacob Constantijn Martens van Sevenhoven (1793-1861). Naar een schilder van Jan Lodewijk Jonxis uit ca. 1835. Jacob Constantijn Martens (Utrecht 1793-Utrecht 1861) wist een adellijk predikaat voor de familie te verwerven en voegde de naam van de door hem gekochte heerlijkheid Sevenhoven aan de familienaam toe. Hij was president van het Provinciaal Gerechtshof te Utrecht, voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal, dijkgraaf van de Lekdijk Benedendams, weigraaf van de Hooge en Lage Weide en hoogheemraad van het Grootwaterschap Woerden. Bron: CentraalMuseum.nl.



Luchtfoto vanuit het zuiden gezien in 2001-2002 van Houten Zuidoost met midden in de spoorlijn Utrecht - 's-Hertogenbosch. Bron: Regionaal Archief Zuid-Utrecht (RAZU), 353, 44403.Luchtfoto vanuit het zuiden gezien in 2001-2002 van Houten Zuidoost met midden in de spoorlijn Utrecht - 's-Hertogenbosch. Bron: Regionaal Archief Zuid-Utrecht (RAZU), 353, 44403.



2.   Dampolder - Een dam is een dwars door een water gelegen afsluiting, bedoeld om vissen te vangen, water te keren of te beheersen ten behoeve van bijvoorbeeld inpoldering, energieopwekking voor met name de mijnindustrie, of wegenaanleg. Natuurlijke dammen worden gebouwd door bevers en stuwdammen door mensen. 

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 27 maart 2001.

De Oosterscheldekering tijdens een strom. Brom: Wikipedia.De Oosterscheldekering tijdens een strom. Brom: Wikipedia.



Houten Zuidwest en Houten Zuidoost vanuit het zuidoosten gezien in 2001. Bron: Regionaal Archief Zuid-Utrecht (RAZU), 44406.Houten Zuidwest en Houten Zuidoost vanuit het zuidoosten gezien in 2001. Bron: Regionaal Archief Zuid-Utrecht (RAZU), 44406.



Portret van mr. A.A. Pit, geboren 1853, advocaat te Utrecht, secretaris van de Lekdijk Bovendams, overleden 1925. Borstbeeld van voren, in ovaal in 1883-1884. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 221461.Portret van mr. A.A. Pit, geboren 1853, advocaat te Utrecht, secretaris van de Lekdijk Bovendams, overleden 1925. Borstbeeld van voren, in ovaal in 1883-1884. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 221461.



3.   Dijkgraafpolder - De dijkgraaf is de benaming voor de voorzitter van een waterschap, in Vlaanderen polder genoemd.

Een dijkgraaf is vergelijkbaar met de functie van burgemeester. Een dijkgraaf maakt geen deel uit van het algemeen bestuur en heeft daarin ook geen stemrecht. In het dagelijks bestuur van een waterschap heeft hij wel zitting en stemrecht. Het dagelijks bestuur van een waterschap wordt college van dijkgraaf en heemraden genoemd.

Gezicht op de rechtergevel van het Dijkhuis van het Hoogheemraadschap van de Lekdijk Bovendams (Provincialeweg 69) te Schalkwijk (gemeente Houten). Naar een tekening van Wim Hagemans. Uit de periode 1980-1990. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 33028.Gezicht op de rechtergevel van het Dijkhuis van het Hoogheemraadschap van de Lekdijk Bovendams (Provincialeweg 69) te Schalkwijk (gemeente Houten). Naar een tekening van Wim Hagemans. Uit de periode 1980-1990. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 33028.


Een dijkgraaf wordt voor een periode van zes jaar door de Kroon benoemd. In het verleden werden bij voorkeur mensen benoemd die zelf aanzienlijke bezittingen hadden in het te beschermen gebied. De gedachte hierachter was dat het eigenbelang van de dijkgraaf hem motiveerde om de veiligheid van het gebied tegen overstromingen te waarborgen. Hoewel de titel 'dijkgraaf' geen adellijke titel is, kwamen in de praktijk dijkgraven door dit beleid vaak uit adellijke families. 

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 27 maart 2001.

Gezicht op het wandelpad naast de hoofdrijbaan van de Maliebaan te Utrecht in de herfst van 1985. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 800788.Gezicht op het wandelpad naast de hoofdrijbaan van de Maliebaan te Utrecht in de herfst van 1985. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 800788.



Kaart van percelen wei- en bouwland in de IJsselveldse Tiend en de Helling Tiend, gelegen in het Nedereind van Jutphaas tussen de IJssel en de Heijcopper Wetering uit 1689. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 2170.Kaart van percelen wei- en bouwland in de IJsselveldse Tiend en de Helling Tiend, gelegen in het Nedereind van Jutphaas tussen de IJssel en de Heijcopper Wetering uit 1689. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 2170.



  • 4.   Herfstpolder - De herfst of het najaar is een van de vier seizoenen.

De Germaanse wortel harbista werd in het Oudhoogduits herbist, in het Middelhoogduits herbest en in het Oud-Fries en Middel-Nederlands hervest. Ook het Engelse woord harvest oogst is verwant met onze naam voor dit seizoen. 

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 27 maart 2001.

 

Gezicht op het Oxfordpad (links) te Utrecht, uit het zuiden, met op de achtergrond de Universiteitsbibliotheek Uithof (Heidelberglaan 3, zijde Cambridgelaan) op vrijdag 28 november 2014. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 825334.Gezicht op het Oxfordpad (links) te Utrecht, uit het zuiden, met op de achtergrond de Universiteitsbibliotheek Uithof (Heidelberglaan 3, zijde Cambridgelaan) op vrijdag 28 november 2014. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 825334.


5.   IJsselpolder - De IJssel (Nedersaksisch: Iessel) of Gelderse IJssel (ter onderscheiding van de Hollandse IJssel) is een Nederlandse aftakking van de Rijn. De rivier takt bij Westervoort (de IJsselkop) ten oosten van Arnhem af van de Rijn bij Kmr 878,6 en stroomt in noordoostelijke en later in noordelijke richting naar het Ketelmeer respectievelijk het IJsselmeer.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 27 maart 2001 en 30 januari 2007.

Gezicht op de Hollandsche IJssel te Montfoort, met rechts de Onder de Boompjes in de periode 1918-1923. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 12464.Gezicht op de Hollandsche IJssel te Montfoort, met rechts de Onder de Boompjes in de periode 1918-1923. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 12464.



Luchtfoto van de Hollandsche IJssel aan de oostzijde IJsselstein, uit het zuidoosten, met op de voorgrond de Provincialeweg op zondag 22 mei 1988. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 50972.Luchtfoto van de Hollandsche IJssel aan de oostzijde IJsselstein, uit het zuidoosten, met op de voorgrond de Provincialeweg op zondag 22 mei 1988. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 50972.



6.   Lentepolder - De lente of het voorjaar is een van de vier seizoenen. De lente volgt op de winter en wordt gevolgd door de zomer. Tijdens de lente worden in de noordelijker streken van het noordelijk halfrond de bomen veel groener en gaan veel planten bloeien; geleidelijk wordt het warmer en wordt de kans op vorst kleiner.

De astronomische lente begint op het noordelijk halfrond (meestal) op 20 maart en eindigt (meestal) op 21 juni. Op het zuidelijk halfrond begint de astronomische lente meestal op 22 september. 

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 27 maart 2001.

Gezicht op een weiland met links een bloeiende fruitboom, vermoedelijk in de omgeving van Maarssen in de lente van 1956. Vron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 836761.Gezicht op een weiland met links een bloeiende fruitboom, vermoedelijk in de omgeving van Maarssen in de lente van 1956. Vron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 836761.



Luchtfoto vanuit het zuiden gezien op dinsdag 2 april 2013 met de wijk Houten Zuidwest. Bron: Woningbouwvereniging Viveste (c).Luchtfoto vanuit het zuiden gezien op dinsdag 2 april 2013 met de wijk Houten Zuidwest. Bron: Woningbouwvereniging Viveste (c).



Afbeelding van bloeiende tulpen in het plantsoen langs de Stadsbuitengracht aan de Wittevrouwensingel te Utrecht op donderdag 23 april 2015. Bron: Het Utrechts Archief, C=catalogusnummer: 827589.Afbeelding van bloeiende tulpen in het plantsoen langs de Stadsbuitengracht aan de Wittevrouwensingel te Utrecht op donderdag 23 april 2015. Bron: Het Utrechts Archief, C=catalogusnummer: 827589.


Afbeelding van een veldje met bloeiende bloemen op de 1e Algemene Begraafplaats Soestbergen (Gansstraat) te Utrecht; op de achtergrond enkele grafstenen op dinsdag 30 juni 1992. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 822067.Afbeelding van een veldje met bloeiende bloemen op de 1e Algemene Begraafplaats Soestbergen (Gansstraat) te Utrecht; op de achtergrond enkele grafstenen op dinsdag 30 juni 1992. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 822067.



Molen De Vlinder aan de Linge op donderdag 26 september 2002. Bron: Het Gelders Archief, 4190, 4606.Molen De Vlinder aan de Linge op donderdag 26 september 2002. Bron: Het Gelders Archief, 4190, 4606.


De Linge bij Genth bij de Broekestraat. Bron: Wikipedia.De Linge bij Genth bij de Broekestraat. Bron: Wikipedia.



De wijk Houten Zuidwest vanuit het zuiden gezien op dinsdag 2 april 2013. Bron: Woningbouwvereniging Viveste (c).De wijk Houten Zuidwest vanuit het zuiden gezien op dinsdag 2 april 2013. Bron: Woningbouwvereniging Viveste (c).


 

7.   Lingepolder - De Linge is een rivier die in de Betuwe van Doornenburg tot Gorinchem stroomt. Grote delen van de Linge zijn niet bevaarbaar voor gemotoriseerde schepen. De gemeenten Lingewaard en Lingewaal ontlenen hun naam aan de Linge.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 30 januari 2007.

De Linge stromend langs Buren in 1771. Bron: Het Gelders Archief, 1554, 1505-XII-12-0009.De Linge stromend langs Buren in 1771. Bron: Het Gelders Archief, 1554, 1505-XII-12-0009.


8.   Maaspolder - De Maas (Frans: Meuse) is een 950 kilometer lange rivier in West-Europa. De Maas ontspringt in Frankrijk en stroomt daarna nog door België en Nederland. In Nederland is de Maas de zuidelijkste van de grote rivieren en mondt ze in de Nederlandse rivierdelta uit in de Noordzee.

De naam Maas is afgeleid van het Middelnederlandse Mase. Er kan worden aangenomen dat deze naam voortkomt uit het Oudnederlandse *Masa, dat niet in teksten is aangetroffen, en dat deze naam uit de Oergermaanse vorm *Masō is ontstaan. Deze naam is zeer waarschijnlijk vroeg uit het Keltisch ontleend, waar de rivier oorspronkelijk waarschijnlijk *Mosā heette.

Kaart van de Bergsche en Afgedamde Maas en omliggende rivieren Bron: Wikipedia Maas.Kaart van de Bergsche en Afgedamde Maas en omliggende rivieren Bron: Wikipedia Maas.


In tegenstelling tot wat vaak gedacht wordt, is de Nederlandse naam niet van het Latijnse Mosa afkomstig. De naam heeft namelijk een overgang van oudere o in a, die kenmerkend is voor het Germaans. Het is dus aannemelijk dat de Germanen al hun eigen naam hadden voor de rivier, die echter alleen in het huidige Nederlands en het verwante Duits nog is bewaard. Zowel de Germaanse als de Latijnse naam zouden dan afzonderlijk aan het Keltisch zijn ontleend.

Bij besluit van college van burgemeester en wethouders vastgesteld op 27 maart 2001, 30 januari 2007 en 17 maart 2009.

De Maas nabij Maastricht. Bron: Wikipedia Maas Jan Lapère.De Maas nabij Maastricht. Bron: Wikipedia Maas Jan Lapère.



Het kasteel van Crèvecoeur beheerst de schitterende Maasvallei in augustus 2006. Bron: Wikipedia Maas Diggy Benesou.Het kasteel van Crèvecoeur beheerst de schitterende Maasvallei in augustus 2006. Bron: Wikipedia Maas Diggy Benesou.


De Maas in de Franse Ardennen. Bron: Wikipedia Maas.De Maas in de Franse Ardennen. Bron: Wikipedia Maas.


De Maas bij Domrémy-la-Pucelle. Bron: Wikipedia Maas MartinD - Eigen werk.De Maas bij Domrémy-la-Pucelle. Bron: Wikipedia Maas MartinD - Eigen werk.



Verloop en rivierensysteem van de Rijn, plaatsnamen in Nederlands. Bron: Wikipedia Rijn WWasser - Eigen werk.Verloop en rivierensysteem van de Rijn, plaatsnamen in Nederlands. Bron: Wikipedia Rijn WWasser - Eigen werk.