Stichting Houtense Hodoniemen

Onderzoekt straatnamen, boerderijen, onroerend goed en adellijke families in Houten en omgeving

Familie Wttewaall (Van Wickenburgh)

Familiewapen Wttewaall (Van Wickenburgh). Bron: Huisarchief Wickenburgh, Wttewaall en Facebook.Familiewapen Wttewaall (Van Wickenburgh). Bron: Huisarchief Wickenburgh, Wttewaall en Facebook.

Naambetekenis

Luchtfoto van Tull en 't Waal (gemeente Houten), uit het noordwesten gezien, met links de Waalseweg op 13 juni 1983. Met midden achterin op de foto het oude wiel of waal gelegen. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 50200.Luchtfoto van Tull en 't Waal (gemeente Houten), uit het noordwesten gezien, met links de Waalseweg op 13 juni 1983. Met midden achterin op de foto het oude wiel of waal gelegen. Bron: Het Utrechts Archief, catalogusnummer: 50200.

Wttewaall spreek je uit als Uutewaal. Wat de betekenis heeft van ‘uit ‘t Waal komen’,’uut ‘t Wael komen’. Het tegenwoordige dorp Tull en “t Waal gelegen in het zuidwesten van de gemeente Houten, tegen de grens met de gemeente Nieuwegein aan. De oorspronkelijke voorouders van familie Wttewaall, Wttwael, Uiterwaal, Uyterwaall, Uyterwaal komen dus uit het dorp ‘t Waal.

Een waal is het Oudnederlandse woord voor wiel. Wat dan ontstaat als de Lekdijk in de veertiende-, tot de achttiende eeuw doorbrak. Bij hoogwater stroomde er dan zoveel water het land binnen dat er een gat of wiel (waal) ontstond in het landschap. Vele eeuwen later zijn deze plekken veelal nog te herkennen als een plas of vennetje achter de dijk.

De schrijfwijze van de naam Wttewaall heeft te maken met het zestiende-, en zeventiende eeuwse manier van schrijven. De naam die begint met de hoofdletter W. Die moet je zien als twee v’s. In die tijden werd de u als een v geschreven, twee u’s maakt dan twee v’s, en twee v’s maakt aan elkaar geschreven een hedendaagse W. Sommige mensen spreken de naam ook als Wittewaal uit. Of schrijven het zelfs ook op die manier. Maar het is gewoon ‘Wttewaall’.

Na naam van het Landgoed Wickenburgh waar de familie woont kunnen we kort en krachtig over zijn. De betekenis daarvan is ‘de verdwenen burcht’. Wick is het Oud Nederlands woord voor ‘wijken’ of ‘verdwijnen’. Burg verwijst naar het eerdere kasteel wat op dezelfde plek heeft gestaan voor het jaar 1300 met de naam Westenstein. Dus een stenen (stein) kasteel gelegen in het westen. Ter onderscheiding naar het twaalfde-, en dertiende eeuwse dorpje Oostrum of Oostrom. Wat in het oosten lag aan het einde van het Groenedijkje in ‘t Goy. De huizen en bungalows en hun voorgangers die aan de Wickenburghseweg staan in het oude ‘t Goy naast de grote bocht die de weg maakt om het kasteelterrein van het vroegere kasteel ‘t Gooi. Zijn daar in de loop der tijd ontstaan nadat bij het vroegere kasteel. Naderhand is het oude dorpje Oostrom of Oostrum in verval geraakt en in de loop van de veertiende eeuw verdwenen uit het landschap.

Overigens lag ten westen van Kasteel Westenstein ook een dorpje Westrum of de Westrummerhofstede Vermoedelijk op de hedendaagse plek in de hoek van de Rondweg en Schalkwijkseweg ten oosten daarvan. Naast het fietspad van de Hoogdijk. In 2007 is er nog een toren (monument) neergezet op wat vandaag de dag een beschermd archeologisch monument is. De naam van het dorp ‘t Goy betekend niets ander dan dat het uit het oud Nederlands komt van gouw of gauw wat landstreek betekent.

De oer Nederlandse ridders en graven uit de dertiende eeuw gebruikten maar wat graag het achtervoegsel stein in de naam van hun kasteel. In die tijd was het de mode. En je blinkte uit bij de tegenstanders als er weer eens kasteel aangevallen moest worden. Als je een huis of burcht van steen (stein) bewoonde was je in de dertiende eeuw onmetelijk rijk. De meeste boeren, burgers en buitenlui woonde in simpele lemen of houten huisjes die meestal niet langer dan dertig jaar meegingen. Steen was dus een rijk goed voor die tijd.

De letterlijke betekenis van de achternaam Wttewaall van Wickenburgh is:

Uit het dorp 't Waal van verdwenen burcht 

Landgoed en Landhuis Wickenburgh in augustus 2016. Foto: Sander van Scherpenzeel.Landgoed en Landhuis Wickenburgh in augustus 2016. Foto: Sander van Scherpenzeel.
Mr. Hendrik Assuërus Wttewaall (1699-1775), raad en burgemeester van Utrecht; trouwde in 1724 met Margaretha van Suchtelen, vrouwe van Stoetwegen en Wickenburgh (1696-1760) die beide heerlijkheden in de familie Wttewaall bracht. Vervaardigde tekening naar een origineel uit het Huisarchief Wickenburgh, Wttewaall.Mr. Hendrik Assuërus Wttewaall (1699-1775), raad en burgemeester van Utrecht; trouwde in 1724 met Margaretha van Suchtelen, vrouwe van Stoetwegen en Wickenburgh (1696-1760) die beide heerlijkheden in de familie Wttewaall bracht. Vervaardigde tekening naar een origineel uit het Huisarchief Wickenburgh, Wttewaall.

 



Portret van Mr. Hendrik Assuërus Wttewaall (1699-1775), raad en burgemeester van Utrecht; trouwde in 1724 met Margaretha van Suchtelen, vrouwe van Stoetwegen en Wickenburgh (1696-1760). In de tijd van zijn huwelijk met Margaretha van Suchtelen kwam Landgoed Wickenburgh in 1741 in het bezit van de familie Wttewaall.





Johannes Wttewaall (Huisarchief Landgoed Wickenburgh Oost)Johannes Wttewaall (Huisarchief Landgoed Wickenburgh Oost)



Johannes Wttewaall, Heer van Wickenburgh. Zoon van  Hendrik Assuërus Wttewaall. Geboren 21 januari 1735 te Utrecht, Utrecht en overleden 10 september 1812 te Houten, Utrecht. Johannes huwde op 28 januari 1760 te Batavia, Nederlands Indië met Clara Johanna van der Burg.



Gerard Wttewaall (Huisarchief Landgoed Wickenburgh)Gerard Wttewaall (Huisarchief Landgoed Wickenburgh)


Gerard Wttewaall, Heer van Wickenburgh geboren 26 april 1776 te Utrecht, Utrecht en overleden op 6 juli 1839 te Houten, Utrecht. Gerard Wttewaall was een Nederlands jurist en econoom, hoogleraar wis- en natuurkunde voor onderwijs in de landhuishoudkunde aan de Universiteit Leiden, en rector magnificus van de universiteit in 1827-1828. Gerard is de zoon van Johannes Wttewaall en Clara Johanna van der Burg.

Bernardina Antonia Cornelia Visscher (Huisarchief Landgoed Wickenburgh)Bernardina Antonia Cornelia Visscher (Huisarchief Landgoed Wickenburgh)



Gerard Wttewaall huwde op 14 april 1805 te Utrecht, Utrecht met






Bernardina Antonia Cornelia Visscher (1780-1856)
Bartholomeus Willem Wttewaall, Heer van Wickenburgh. Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis, Den Haag.Bartholomeus Willem Wttewaall, Heer van Wickenburgh. Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis, Den Haag.



Bartholomeus Willem Wttewaall, Heer van Wickenburgh geboren 16 juli 1807 te Utrecht, Utrecht en overleden 18 november 1890 te Utrecht, Utrecht.



Maria Cornelia Hartevelt (Huisarchief Landgoed Wickenburgh Oost)Maria Cornelia Hartevelt (Huisarchief Landgoed Wickenburgh Oost)




Huwde op 30 juni 1841 te Leiden, Zuid-Holland met



Maria Cornelia Hartevelt (1816-1894). Bartholomeus Willem is de zoon van Gerard Wttewaall en Bernardina Antonia Cornelia Visscher.


Jan Wttewaall Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis, Den Haag.Jan Wttewaall Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis, Den Haag.



Jan Wttewaall geboren 6 september 1810 te Leiden, Zuid-Holland en overleden 2 augustus 1862 te Utrecht, Utrecht. Jan is de jongere broer van Bartholomeus Willem Wttewaall en de zoon Gerard Wttewaall en Bernardina Antonia Cornelia Visscher.

Jan huwde op op 30 juni 1843 te Utrecht met Helena Emilia van Eelde (1821-1866)

Bartholomeus Willem Gerard Wttewaall, Heer van Wickenburgh Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis, Den Haag.Bartholomeus Willem Gerard Wttewaall, Heer van Wickenburgh Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis, Den Haag.




Bartholomeus Willem Gerard Wttewaall, Heer van Wickenburgh geboren 16 juni 1856 te Leiden, Zuid-Holland en overleden 3 augustus 1920 te Houten, Huize Wickenburgh, Utrecht. Bartholomeus Willem Gerard is de zoon Bartholomeus Willem Wttewaall en Maria Cornelia Hartevelt.





Françoise Elisabeth van Eelde (Huisarchief Landgoed Wickenburgh Oost)Françoise Elisabeth van Eelde (Huisarchief Landgoed Wickenburgh Oost)

Bartholomeus huwde op 6 mei 1881 met





Françoise Elisabeth van Eelde (1859-1938) te Utrecht, Utrecht.




Gerard Frans Wttewaall (Huisarchief Landgoed Wickenburgh Oost)Gerard Frans Wttewaall (Huisarchief Landgoed Wickenburgh Oost)


Gerard Frans Wttewaall, Heer van Wickenburgh geboren 11 januari 1885 te Houten, Huize Wickenburgh, Utrecht en overleden 22 januari 1950 te Baarn, Utrecht hij was toen 65 jaar oud. Gerard Frans is de zoon van Bartholomeus Willem Gerard Wttewaall en Françoise Elisabeth van Eelde (1859-1938).






Cornelia Henriette Cardinaal (Huisarchief Landgoed Wickenburgh Oost)Cornelia Henriette Cardinaal (Huisarchief Landgoed Wickenburgh Oost)

Gerard Frans huwde op 27 januari 1914 met



Cornelia Henriette Cardinaal (1890-1979) te Delft, Zuid-Holland.



Jacob Wttewaall (Huisarchief Landgoed Wickenburgh Oost)Jacob Wttewaall (Huisarchief Landgoed Wickenburgh Oost)





Jacob Wttewaall, Heer van Wickenburgh geboren 4 augustus 1918 te Lieshout, Noord-Brabant en overleden 15 februari 2002 hij was toen 83 jaar oud. Jacob is de zoon van Gerard Frans Wttewaall en  Cornelia Henriette Cardinaal.

Wilhelmina (Miep) Wttewaall-Van der Velden (Huisarchief Landgoed Wickenburgh Oost)Wilhelmina (Miep) Wttewaall-Van der Velden (Huisarchief Landgoed Wickenburgh Oost)




Jacob huwde op 31 juli 1943 te Delft, Zuid-Holland met




Wilhelmina (Miep) Wttewaall-Van der Velden (1918-2001)


Na het overlijden van Jacob Wttewaall in 2002 werd Landgoed Wickenburgh bij erfenis onder hun drie zonen verdeeld.

Gerard Willem (Pim) Wttewaall (Huisarchief Landgoed Wickenburgh Oost)Gerard Willem (Pim) Wttewaall (Huisarchief Landgoed Wickenburgh Oost)



Pim Wttewaall geboren 3 mei 1946 (Bron: FB), wonend te 't Goy, Huize Wickenburgh, Houten. Beroep: Antiquair (ZZP'er). Zoon van Jacob Wttewaall en Wilhelmina (Miep) Wttewaall-Van der Velden. Erfde na het overlijden van zijn vader in 2002 het oostelijke gedeelte van Landgoed en Huize Wickenburgh en begon er een Antiekwinkel met de naam Wickenburgh Oost.

Website: Wickenburgh-oost.nl


Jacob WttewaallJacob Wttewaall


Jacob Wttewaall geboren 7 oktober 1947 (Bron: RKD.nl), wonend te Amsterdam. Beroep: kunstenaar. Zoon van Jacob Wttewaall en Wilhelmina (Miep) Wttewaall-Van der Velden. Erfde na het overlijden van zijn vader in 2002 de oude tuinmanswoning genaamd boerderij 'Kortland', Wickenburghseweg 26.


Portret van Otto Joachim Wttewaall omsteeks 1955. Collectie: Huisarchief Wickenburgh, Wttewaall.Portret van Otto Joachim Wttewaall omsteeks 1955. Collectie: Huisarchief Wickenburgh, Wttewaall.



Otto Joachim Wttewaall geboren 28 juli 1953 (Bron: RKD.nl), wonend te 't Goy, Huize Wickenburgh, Houten. Beroep:  graficus, tekenaar, stadshistoricus. Zoon van Jacob Wttewaall en Wilhelmina (Miep) Wttewaall-Van der Velden. Erfde na het overlijden van zijn vader in 2002 het westelijk gedeelte van Landgoed en Huize Wickenburgh en begon er een kleinschalig  conferentieoord voor trouwerijen en vergaderingen met de naam Landgoed Wickenburgh.

Website: Landgoedwickenburgh.nl



Familiegraf Wttewaall van Wickenburgh

Algemene Begraafplaats aan de Prinses Ireneweg 10 te Houten. Middenin het familiegraf van familie Wttewaall van Wickenburgh. Foto: Sander van Scherpenzeel, zomer 2019.

Algemene Begraafplaats aan de Prinses Ireneweg 1 te Houten. Middenin het familiegraf van familie Wttewaall van Wickenburgh. Foto: Sander van Scherpenzeel, zomer 2019.

Familiegraf van Familie Wttewaall van Wickenburgh op de Algemene Begraafplaats aan de Prinses Ireneweg 10 te Houten. Foto: Sander van Scherpenzeel, zomer 2019.

Familiegraf van Familie Wttewaall van Wickenburgh op de Algemene Begraafplaats aan de Prinses Ireneweg 1 te Houten. Foto: Sander van Scherpenzeel, zomer 2019.

Bijgezette familieleden

Wttewaall van Wickenburgh

in het familiegraf

Overlijdensadvertentie van Gerard Wttewaall, Heer van Wickenburgh. Bron: Delpher.nl Algemeen Handelsblad 24-01-1950.Overlijdensadvertentie van Gerard Wttewaall, Heer van Wickenburgh. Bron: Delpher.nl Algemeen Handelsblad 24-01-1950.

1.   Bartholomeus Willem Wttewaall geboren 4 april 1882 te Alphen aan de Rijn, Zuid-Holland en overleden 7 juli 1885 te Houten, Utrecht hij werd 3 jaar oud.

2.   Bartholomeus Willem Wttewaall   Geboren op 16 juli 1807 in Utrecht, Gemeente Utrecht   Hij is overleden op 18 november 1890 in Utrecht, Gemeente Utrecht, hij was toen 83 jaar oud.

3.   Maria Cornelia Hartevelt  Zij is geboren op 22 december 1816 in Leiden, Zuid Holland, Netherlands.  Zij is overleden op 2 april 1894 in Utrecht, Utrecht,  zij was toen 77 jaar oud.

4.   Hubertina Elise van Meerten zij is geboren op 18 juli 1831 te Leiden, Zuid-Holland en ze is overleden op 14 april 1900 te Houten, Utrecht, ze werd 68 jaar.

5.   Maria Cornelia Gerhardina Johanna Wttewaall   Zij is geboren op 29 mei 1846 in Leiden, Zuid-Holland   Zij is overleden op 15 september 1910 in Utrecht, Utrecht, zij was toen 64 jaar oud.

6.   Bartholomeus Willem Gerard Wttewaall   Hij is geboren op 16 juni 1856 in Leiden, Zuid-Holland, Hij is overleden op 3 augustus 1920 in Houten, Utrecht, huis Wickenburgh, hij was toen 64 jaar oud.

7.   Francesca Elisabeth Wttewaall-Van Eelde  zij werd geboren op 18 april 1859 te Utrecht, Utrecht en ze is overleden op 24 september 1938 te Houten, Utrecht ze was toen 79 jaar oud.

8.   Gerard Frans Wttewaall hij werd geboren 11 januari 1885 te Houten, Utrecht en overleed op 22 januari 1950 te Baarn, Utrecht hij was toen 65 jaar oud.

9.   Wilhelmina (Miep) Wttewaall-Van der Velden geboren op 17 februari 1918 te Delft, Zuid-Holland en overleden op 7 janauri 2001 ze was toen 82 jaar oud.

10.   Jacob Wttewaall hij werd geboren op 4 augustus 1918 te Lieshout, Noord-Brabant en overleed op 15 februari 2002 hij was toen 83 jaar oud.

In de gemeente Houten was er ook nog een Wttewaall-Mansbach en Wttewaall-Testas tak. Die vooral gronden in de omgeving van Kasteel Heemstede en Oud-Wulven in de twintigste eeuw in eigendom hadden. Bron: Delpher.nl Algemeen Handelsblad, 15-10-1959.In de gemeente Houten was er ook nog een Wttewaall-Mansbach en Wttewaall-Testas tak. Die vooral gronden in de omgeving van Kasteel Heemstede en Oud-Wulven in de twintigste eeuw in eigendom hadden. Bron: Delpher.nl Algemeen Handelsblad, 15-10-1959.

11.   Bartholomeus Willem Gerard Wttewaall geboren 31 janauri 1915 te Tilburg, Noord-Brabant en overleden 31 oktober 2003 te Den Haag, Zuid-Holland hij was toen 88 jaar oud.

12.   Oedina Wttewaall-Bloemkolk geboren 16 maart 1920 te Den Haag, Zuid-Holland en is overleden 30 oktober 2005 te Den Haag, Zuid-Holland ze was toen 85 jaar oud.

De Algemene Begraafplaats aan de Prinses Ireneweg 1 is een begraafplaats met historische waarde die rond 1830 in gebruik is genomen. Ze is in Engelse stijl aangelegd naar een ontwerp van tuinarchitect H. van Lunteren.  Van Lunteren ontwierp diverse landgoederen en parken zoals Park Randenbroek in Amersfoort. Er zijn drie monumentale graven en ongeveer zestig oude grafstenen van vóór 1962 die bewaard blijven.

In 1956 is de begraafplaats  heringericht in Franse stijl met de kenmerkende zuilvormige coniferen. De begraafplaats is rond 1989 aangewezen als gemeentelijk monument. Dit geldt voor de hoofdstructuur van de begraafplaats, het toegangshek en drie gemeentelijke monumentale graven.

Plattegrond, met beplantingsplan en genummerde graven, van de Algemene Begraafplaats aan de Prinses Ireneweg te Houten van 6 november 1986. Bron: RHC Zuidoost Utrecht, beeldbank, Identificatienummer: P.27.4 (054416).Plattegrond, met beplantingsplan en genummerde graven, van de Algemene Begraafplaats aan de Prinses Ireneweg te Houten van 6 november 1986. Bron: RHC Zuidoost Utrecht, beeldbank, Identificatienummer: P.27.4 (054416).Plattegrond, met beplantingsplan en genummerde graven, van de Algemene Begraafplaats aan de Prinses Ireneweg te Houten van 6 november 1986. Bron: RHC Zuidoost Utrecht, beeldbank, Identificatienummer: P.27.4 (054416).Plattegrond, met beplantingsplan en genummerde graven, van de Algemene Begraafplaats aan de Prinses Ireneweg te Houten van 6 november 1986. Bron: RHC Zuidoost Utrecht, beeldbank, Identificatienummer: P.27.4 (054416).
Geschiedenis Landgoed Wickenburgh

Het landgoed Wickenburgh ligt ongeveer 1 km ten westen van het dorp ’t Goy en strekt zich zowel ten zuiden als ten noorden van de Wickenburghseweg uit. Het huis zelf ligt aan de zuidkant van de weg. Het landgoed heeft een oppervlakte van 15 ha en omvat behalve het hoofdgebouw en een aantal bijgebouwen een parkbos, twee oprijlanen, weilanden en een moestuin.

Landgoed Wickenburgh (Wickenburghseweg 15-19). Luchtfoto met het landhuis, de vijver en de duiventoren. Daarachter het koetshuis en het bos. Op de voorgrond de Wickenburghseweg in 1999-2000. Bron: RHC Zuidoost Utrecht, beeldbank, identificatienummer: doos13 (042151).Landgoed Wickenburgh (Wickenburghseweg 15-19). Luchtfoto met het landhuis, de vijver en de duiventoren. Daarachter het koetshuis en het bos. Op de voorgrond de Wickenburghseweg in 1999-2000. Bron: RHC Zuidoost Utrecht, beeldbank, identificatienummer: doos13 (042151).

Geschiedenis
Het huidige Wickenburgh is vermoedelijk de opvolger van de Westrummerhofstede, waarvan de stichting in de Karolingische tijd moet hebben plaatsgevonden. Uit deze vroegste periode zijn
verder geen gegevens overgeleverd. In een charter uit 1300 komt Wickenburgh voor onder de naam
‘Westenstein’. Het is dan een bisschoppelijk leen. De toenmalige eigenaar, Hubert van Goilberdinghen, beloofde aan de bisschop zijn huis nooit meer tegen hem te zullen gebruiken en het
voor hem open te stellen wanneer de bisschop in oorlog zou raken met de heren van Arkel, Culemborg of Vianen. Het moet in die tijd dus een enigszins verdedigbaar huis zijn geweest.
Ergens in de 14de eeuw vond er een naamsverandering plaats, want in 1381 heette het huis opeens ‘Wickenburgh’. Deze naamsverandering heeft mogelijk te maken met de verwoesting
van Westenstein tijdens één van de vele oorlogen tussen de bisschoppen van Utrecht en de heren van Goye. Al die tijd was Wickenburg bezit van de familie Van Goilberdinghen. In 1409 ging het in andere handen over. Op 17 april van dat jaar werd Willem van Oostrum ermee beleend5.
Wickenburgh zou ruim twee eeuwen in handen blijven van de Van Oostrums. Deze familie bewoonde Wickenburgh vermoedelijk niet zelf, maar verpachtte het huis en de daarbij behorende
landerijen. Na opdracht door jhr. Willem van Oostrum werd Lubbertus van Westrenen, kanunnik van het Utrechtse kapittel van St. Pieter, in 1630 eigenaar.

Kaart uit juni 1880 waarop Bartholomeus Willem Wttewaall een voorstel doet aan het Waterschap Houten om de Houtensewetering en Goyerwetering te verbreden. Een plan wat nooit is uitgevoerd. Kaart bevindt zich in het huisarchief van Wickenburgh.

De zoon van Lubbertus, Martinus van Westrenen, raakte echter in geldproblemen en belastte Wickenburgh in 1659 met twee hypotheken ter grootte van 4500 gulden ieder. Kennelijk boden
die transacties onvoldoende soelaas, want in 1671 zag hij zich gedwongen zijn huis in Utrecht en Wickenburgh te verkopen. Bij die openbare verkoping werd Wickenburgh omschreven als
‘de oude hofstadt Wickenborgh, met zijn huysinge, bergen, schuer, back- en brouwhuys, boomgaert ende cingels, en met sodanige pre-eminentiën rechten ende gerechtigheden daer aen
van oudts spetterende’. Twee van Martinus’ schuldeisers, Hendrik Quint en Nicolaas Hamel, maakten van de gelegenheid gebruik om Wickenburgh te kopen. Zij werden ieder voor de
helft eigenaar. Na de dood van Nicolaas Hamel in 1677 erfde zijn schoonzoon Ferdinand van Hattinck, die een tijd lang burgemeester van Utrecht is geweest, diens helft. In 1697 zag Ferdinand
kans ook de andere helft te verwerven en was Wickenburgh weer in één hand.
Ferdinand van Hattinck overleed in 1740. Via zijn weduwe Mechteld Maria Hamel kwam het goed een jaar later in bezit van haar nicht Margaretha van Suchtelen. Margaretha was gehuwd
met Hendrik Assuerus Wttewaall, die tijdens zijn leven verschillende belangrijke posities bekleedde, waaronder het burgemeesterschap van Utrecht en het lidmaatschap van de Staten van
Utrecht. Wickenburgh is tot op de dag van vandaag in deze familie gebleven.

Rond de jaarwisseling van 1911 op het voorjaar van 1912 schrijft Bartholomeus Willem Gerard Wttewaall brieven aan de Hoge Raad van Adel, de gemeente Houten aan burgemeester Jacob Waller en het Parket van de officier van Justitie te Utrecht. Om achter zijn achternaam de naam 'Van Wickenburgh' te mogen gaan gebruiken. Gemeente Houten, de Hoge Raad van Adel en het Parket van Justitie besloten hun fiat hier niet aan te geven. De rede was dat Wickenburgh in eerdere tijden geen gerecht of gemeente was. Maar alleen een landgoed van die naam. Om een titel te mogen zetten achter je achternaam waren ze mening had het dus een beide moest zijn of zijn geweest.

Bron: RHC Zuidoost Utrecht 109 771.

Bouwgeschiedenis
Over de middeleeuwse geschiedenis van Wickenburgh is weinig bekend. De vroeg i4de-eeuwse benaming ‘Westenstein’ en het gegeven dat het als open huis voor de Utrechtse bisschop fungeerde,
duiden erop dat het in die tijd een stenen, verdedigbaar huis moet zijn geweest. Maar vermoedelijk zal deze functie al in de loop van de 14de eeuw, toen het huis zijn huidige naam
kreeg, op de achtergrond zijn geraakt. Vanaf die tijd was Wickenburgh eeuwenlang een omgrachte
herenboerderij die door de eigenaars, het geslacht Van Oostrom, niet zelf werd bewoond.

De oudste afbeelding van het huis vinden we op een kaart van Jan van Diepenem uit 1641, waarop een monumentale dwarshuisboerderij met rieten zadeldak tussen topgevels staat afgebeeld.
De boerderij ligt aan een nagenoeg ronde vijver met daarin een rond eiland. Dit eiland vormt vrijwel zeker de plek die het eerst bewoond is geweest en waar vermoedelijk een houten,
omgrachte versterking heeft gestaan. Bij deze versterking zal ongetwijfeld al heel vroeg op de voorburcht een boerderij hebben behoord, waarvan het bovengenoemde Westenstein evenals
het huidige hoofdgebouw een opvolger is. Bij bewijs voor deze veronderstelling leveren de 14de-eeuwse kloostermopfunderingen, die zich onder een gedeelte van Wickenburgh bevinden. In
de tijd dat Van Diepenem zijn kaart tekende had de ontwikkeling tot buitenplaats al een aanvang genomen, want hij beeldde ook de nog bestaande oprijlaan vanaf de huidige Hoogdijk en de ronde
duiventoren af.

Kaart waarop Landgoed Wickenburgh op staat ingetekend op 7 september 1641 naar de hand van J. van Diepenem. Bron: Huisarchief Wickenburgh, Wttewaall.Kaart waarop Landgoed Wickenburgh op staat ingetekend op 7 september 1641 naar de hand van J. van Diepenem. Bron: Huisarchief Wickenburgh, Wttewaall.

Een huurcontract uit 1662 wijst uit dat een gedeelte van de boerderij toen als zomerverblijf voor de eigenaar in gebruik was. De rest van het gebouw werd verpacht. Volgens een tekening uit 1794 was het gedeelte dat als zomerverblijf dienst deed met een verdieping verhoogd en verbouwd tot
een herenhuis met classicistische trekken. Deze verbouwing moet rond 1780 hebben plaatsgevonden. De aanleg van een formele tuin, alsmede de bouw van een koetshuis,
vermoedelijk nog in het laatste kwart van de 17de eeuw, en van een tuinmanswoning aan de overzijde van de Wickenburghseweg in 1785, onderstrepen de verdere ontwikkeling tot buitenplaats.
Tot 1814 behield Wickenburgh zijn tweeledige functie van buiten en boerderij. Het achterhuis werd niet lang daarna gesloopt en tussen 1860 en 1870 werd het voormalige boerderijgedeelte tot dezelfde hoogte als het herenhuis opgetrokken. In 1951 ging een deel van het huis in vlammen op. De keuken en een gedeelte van de opkamer gingen verloren en werden niet meer herbouwd.

Jacob Wttewaall vraagt in de zomer van 1957 of er belangstellende nieuwe huurders zijn om een groot gedeelte van Huize Wickenburgh te huren in de zomer maanden van dat jaar. Bron: Delpher.nl Algemeen Handelsblad 21-05-1957.Jacob Wttewaall vraagt in de zomer van 1957 of er belangstellende nieuwe huurders zijn om een groot gedeelte van Huize Wickenburgh te huren in de zomer maanden van dat jaar. Bron: Delpher.nl Algemeen Handelsblad 21-05-1957.

Tegenwoordig voert een korte oprit vanaf de Wickenburghseweg naar het witschilderde, bakstenen hoofdgebouw. Het bestaat uit twee bouwlagen en een zolderverdieping onder een pannen schilddak. De zes traveeën brede asymmetrische voorgevel heeft achtruits fenêtres à terre en een zesruits draaivenster, dat de opkamer verlicht. Op de verdieping  bevindt zich in elke travee een vierruits draaivenster. Tegen de achtergevel staat een houten serre met balkon uit 1910. In de fundering en voor een deel ook nog in het opgaande muurwerk zijn kloostermoppen verwerkt. De kelder, die oorspronkelijk een tongewelf had, is tijdens de herbouw na de brand in 1951 ingestort en vervolgens met beton overdekt. een tweede kelder was reeds in de vorige eeuw volgestort, maar is enkele jaren geleden grotendeels hersteld. In het voormalige herenhuisgedeelte zijn nog een 18de-eeuwse marmeren schouw en houten lambrizeringen aanwezig. In de gang liggen witmarmeren tegels uit dezelfde periode.

Omgeving

Ten oosten van het hoofdgebouw werd vermoedelijk nog in de 17de eeuw een formele tuin aangelegd, die in 1777 naar een ontwerp van G. Praalder zou worden vergroot. In datzelfde jaar kwam er een tweede oprijlaan vanaf de Jonkheer Ramweg in Schalkwijk. Eerder al, in 1720 was op last van de toenmalige eigenaar Ferdinand de Hattick de oude oprijlaan verlengd tot aan de Beusichemseweg, waar het inrijhek werd geplaatst dat tegenwoordig bij de ingang aan de Wickenburghseweg staat. In dezelfde periode werd de formele tuin, die tot ca. 1830 dienst had gedaan als moestuin, ingericht als wintertuin. De moestuin verhuisde naar het terrein naast de voormalige tuinmanswoning, die inmiddels als boerderij werd verpacht.

Kaart van Landgoed Wickenburgh waarop 1 mei 1777 de nieuwe oprijlaan staat ingetekend komend vanaf de Jonkheer Ramweg in Schalkwijk. Bron: Huisarchief Wickenburgh, Wttewaall.Kaart van Landgoed Wickenburgh waarop 1 mei 1777 de nieuwe oprijlaan staat ingetekend komend vanaf de Jonkheer Ramweg in Schalkwijk. Bron: Huisarchief Wickenburgh, Wttewaall.

Het bouwland achter het huis  werd herschapen in een 'slingerboomgaard', een parkachtige aanleg die herinneringen opriep aan de Engelse landschapsparken. Tussen 1800 en 1830 waren rondom het huis door G. Wttewaall diverse exoten aangeplant. Rond 1840 werd evenwijdig aan de oprijlaan naar de Beusichemseweg een derde oprijlaan aangelegd, zodat en brede zichtas werd verkregen.

In 1872 vond er opnieuw een wijziging in de tuinaanleg plaats. De vijver vóór het huis werd vergroot, een ingreep waarvoor het tracé van de Wickenburghseweg in noordelijke richting moest worden verlegd. De tuin rond de vijver en het huis werd veranderd in een Engelse landschapstuin, waardoor in grote lijnen de huidige situatie ontstond.

Landgoed Wickenburgh (Wickenburghseweg 15-19). Aquarel van het landhuis gezien vanaf de Wickenburghseweg met op de voorgrond de vijver met eilandjes en rechts de duiventoren in 1872. In de vijver vaart een bootje met enkele mensen erin. Getekend door J.E. Kikkert. Foto van een aquarel. Origineel te vinden in het huisarchief Wickenburgh, Wttewaall. Bron: RHC Zuidoost Utrecht, beeldbank, identificatienummer: doos13 (042078).Landgoed Wickenburgh (Wickenburghseweg 15-19). Aquarel van het landhuis gezien vanaf de Wickenburghseweg met op de voorgrond de vijver met eilandjes en rechts de duiventoren in 1872. In de vijver vaart een bootje met enkele mensen erin. Getekend door J.E. Kikkert. Foto van een aquarel. Origineel te vinden in het huisarchief Wickenburgh, Wttewaall. Bron: RHC Zuidoost Utrecht, beeldbank, identificatienummer: doos13 (042078).

Na de eeuwwisseling werden de boomgaarden één voor één gekapt, de laatste in 1933. De open plekken vulden zicht met spontane begroeiing. Door de aanleg van het Amsterdam-Rijnkanaal in de jaren dertig werd de oprijlaan vanaf de Jonkheer Ramweg direct achter het parkbos afgesneden.

De ronde duiventoren, die in eerste opzet nog uit de 16de eeuw dateert, staat aan de vijver ten noorden van het hoofdgebouw. Hij is opgetrokken uit diverse formaten baksteen en wordt gedekt door een zinken, achthoekige spits met een koperen windvaan. In de windvaan staat het jaartal 1675, dat mogelijk herinnert aan de herstelwerkzaamheden na de oorkaan van 1674, die veel schade aanrichtte in Utrecht.


Kadasterkaart waarop Langoed Wickenburgh op staat ingetekend in 1883. Bron: Kadasterarchiefviewer (1832-1987).Kadasterkaart waarop Langoed Wickenburgh op staat ingetekend in 1883. Bron: Kadasterarchiefviewer (1832-1987).


Dubbelportret van Bartholomeus Willem Wttewaall (1807-1890) en Maria Cornelia Hartevelt (1816-1894) in 1845. Schilderij gestolen in 1975. Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis, Den Haag.Dubbelportret van Bartholomeus Willem Wttewaall (1807-1890) en Maria Cornelia Hartevelt (1816-1894) in 1845. Schilderij gestolen in 1975. Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis, Den Haag.

Achter het hoofdgebouw staat het voormalige koetshuis met koetsierswoning, dat in oorsprong uit het laatste kwart van de 17de eeuw dateert. In zijn eerste opzet was het een eenbeukige pand. Het is verschillende keren verbouwd en uitgebreid, het laatst ca. 1860, waardoor een tweebeukige opzet is ontstaan. Het pand bestaat uit één bouwlaag en een zolderverdieping onder een pannen schilddak met dakgoot, dat halverwege overgaat in een afgeplat zadeldak.

Aan het begin van de oprit staat het inrijhek uit ca. 1720, dat oorspronkelijk het begin van de oprijlaan vanaf de Beusichemseweg markeerde. Het werd in 1982 op de huige plek herbouwd. De bakstenen pijlers die het tweevleugelige smeedijzeren hek dragen, worden bekroond door hardstenen panelen aan de voorzijde staat de naam 'WICKEN-BURGH' geschilderd.

De voormalige tuinmanswoning (Wickenburghseweg 26) werd in 1785 gebouwd. Het pand kreeg de naam 'Kortland', omdat het werd gebouwd op een stuk land dat al in de 14de eeuw onder deze naam word vermeld. In ieder geval werd de tuinmanswoning sinds 1835 als boerderij verpacht. Kortland is een grotendeels gepleisterde langhuisboerderij onder een rieten wolfdak. In de keuken is nog een fraaie 18de eeuwse schouw aanwezig, waarvan de achterwand is versierd met veelkleurige tegeltableaus met taferelen uit het boerenleven.

Boerderij Kortland aan de Wickenburghseweg 26 in 1958. Bron: RHC Zuidoost Utrecht, beeldbank, identificatienummer: doos26 (043686).Boerderij Kortland aan de Wickenburghseweg 26 in 1958. Bron: RHC Zuidoost Utrecht, beeldbank, identificatienummer: doos26 (043686).

Overgenomen uit: Kastelen en ridderhofsteden in Utrecht, 1997, Uitgeverij Matrijs, tekst: O.J. Wttewaall en Jan Smits, blz. 482 t/m 485.

Fotogalerij van Landgoed Wickenburgh

Bron: Huisarchief Wickenburgh, Wttewaall.